Atatürkün tiyatro ile ilgili anıları

Konusu 'Soru ve cevaplar' forumundadır ve Nehir tarafından 11 Eylül 2013 başlatılmıştır.

  1. Mustafa Kemal Atatürkün tiyatro ile ilgili anıları

    Atatürk'ün başyaveri Salih Bozok anlatıyor.

    Başkumandan düşmandan kurtardığı İzmir'de geçireceği ilk gecesinin tarif edilemez sevincini yaşıyordu.

    İzmir'deki yeni evinde Mustafa Kemal Paşa ilk gecesini çalışarak geçirdi. Kendisi için zengin bir sofra hazırlandığı halde hiçbir yemeğe dokunmadan ufak tefek ile karnını doyurdu ve geç vakitlere kadar çalıştı. Ertesi sabah erkenden uyanmıştık. Hafif bir kahvaltıdan sonra vilayet
    konağına gittik ve doğruca Vali'nin odasına girdik. Vali İngiliz Konsolosu ile konuşuyordu. Biz gelince Vali ayağa kalktı ve Konsolos ile Mustafa Kemal Paşa'yı tanıştırdı. Konsolos iyi Türkçe biliyordu. Paşa Vali'ye sordu:

    -Konu nedir?

    Vali anlattı:

    -Sayın Konsolos İngiliz tebaasından olan vatandaşlar ile Rum Ermeni Yahudi gibi azınlıkların güven altında bulunduklarını belirtir bir "güvence" istiyorlar. Ben kendilerine herkesin eşit biçimde güven altında olduklarını bildirdim.

    Mustafa Kemal Paşa Konsolos'un Türkçe bildiğini biliyordu öyle olduğu halde öfkesini belirtmek için sordu:

    -Ee peki daha ne istiyormuş?

    Bu soruya Konsolos Türkçe cevap verdi.

    -Tebaamız hakkında hükümetinizden yazılı teminat istiyorum!

    Konsolos garip bir biçimde diklenmişti Paşa'nın sesi havada kırbaç gibi şakladı:

    -Yunanlılar zamanında kendi tebaanızı daha emniyette mi görüyordunuz?

    Konsolos gerisinde İngiliz devletinin bulunduğunu belli eden bir kasılma ile:

    -Evet dedi. Yunanlılar burada iken tebaamızı emniyette görüyorduk.

    -Öyleyse buyurun tebaanızla birlikte Yunanistan'a gidin efendim!

    Konsolos kendisinden umulmayacak bir cesaret gösterdi:

    -Yani majestelerimin hükümetine savaş mı açıyorsunuz?

    Mustafa Kemal iyice öfkelenmişti fakat öfkesini tuttu ve Konsolos'a:

    -Siz kiminle ve ne konuştuğunuzu biliyor musunuz? Ben Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı ve Türk Orduları Başkomutanıyım. Savaş açmaya barış yapmaya hakkım var. Siz kimsiniz! Hükümetiniz adına savaş ve barış görüşmeleri yapmaya yetkili misiniz? Böyle bir yetkiniz varsa görüşelim. Yoksa (eliyle kapıyı gösterdi) buyurunuz efendim!

    O kasım kasım kasılan Konsolos Mustafa Kemal Paşa'nın son cümlesi üzerine sapsarı kesildi ve tek bir kelime söylemeden kapıdan çıktı gitti. Mustafa Kemal Paşa arkasından bir süre baktıktan sonra Vali'ye döndü:

    -Yüz vermeyin Vali Bey! Bunlar karşılarında hala Babıali Hükümeti var sanıyorlar. Bir zırhlısı önünde pusacak bir blöfü önünde yelkenleri suya indirecek "devletçik" sanıyorlar bizi! Küstahlığın derecesine bakın bana "Savaş mı açıyorsunuz?" diye soruyor barut kokan bir odada sorduğuna bak! Savaş halinde değil miyiz sanki!

    Kollarında ve omuzlarındaki işaretlerden Amiral rütbesinde olduğu anlaşılan İngiliz Donanması Komutanı Hükümet Konağı'nın kapısından girerek Mustafa Kemal Paşa'nın odasına doğruldu. Nazik fakat öfkeli bir hali vardı. Ruşen Eşref önüne çıkıp ne istediğini sorunca:

    -Başkomutan Mustafa Kemal Paşa ile görüşmek istiyorum! dedi.

    Birlikte odaya girdiler kapı kapandı. Amiral önce:

    -Çok güç koşullar altında bir savaş kazandınız sizi asker olarak içtenlikle kutlarım. Çanakkale'deki başarınızı rastlantıya borçlu olmadığınız kanıtlanmış oldu. Büyük bir askerle tanıştığım için memnunum.

    Amiral bir süre sonra konuya girmiş:

    -Ülkenin kontrolünüz altında bulunan bölümünde bizim tebaamız ve sizin azınlıklarınızdan ErmenilerRumlar var. Yeni askeri yönetim altında bu insanların statüsü nedir? Güven de midirler?

    -Hiç kuskunuz olmasın Amiral! Türkiye'deki bütün insanlar gibi tebaanız ve sözünü ettiğiniz azınlıklar da TBMM Hükümeti'nin eşit koruması altındadır. Suç işlemeyenler kendilerini bu memlekette benim kadar güvende sayabilirler.

    -Suç işleyenler?

    -Suç işleyenler Sayın Amiral dünyanın her yerinde olduğu gibi ülkemizde de adaletin huzuruna çıkarlar Suçlu iseler cezalarını elbette çekeceklerdir

    -Fakat Paşa Hazretleri fevkalade günler geçirdik. Yunan ordusundan cesaret alan Rumların bazıları şımarıklıklar yapmış olabilir. Bugün bu insanlar yerli halkın düşmanlığı ile yüz yüzedirler. Ermeniler için de başka açıdan aynı şeyleri söyleyebilirim. Biliyorsunuz arkadaşlarının büyük bir bölümü göçe zorlandı ve önemlice bir bölümü de hayatını kaybettiler. Bu ruh tedirginliği içinde Yunan ordusu ile işbirliği yapmış bazı Türklere zor günler geçirtmiş olabilirler. Bunlar fevkalade günlerin olaylarıdır. Bağışlanması hoş görülmesi gerekir. Eğer bu kimseler halkın husumetine bırakılacak olursa bütün dünya aleyhinize kıyameti koparır!

    Son cümleye kadar Amiral'i gülümseyerek dinleyen Mustafa Kemal Paşa dünyanın koparacağı gürültü ile kendini tehdide girişince sözünü bıçak gibi kesmiş:

    -Şu "Efendi Devlet" rolünü bir kenara koyunuz Amiral! Milletleri de tehdit etmekten vazgeçiniz!

    İngiltere ve müttefiklerinin kıyameti koparıp koparmayacağını düşünmem! Bunlar memleketimin iç işleridir; kimsenin bu işlere karışmasına müsaade etmem! Majestelerinin devleti memleketimizin azınlıkları ile uğraşmaktan vazgeçsinler!.. Kim bize saygı beslemezse bizden saygı beklemeye hakkı olmaz!

    Amiralin benzi kül gibi olmuş:

    -İngiltere Hükümeti'nin tebaasını her yerde koruma hakkı devletler hukuku teminatı altındadır. Avrupa devletleriyle birlikte arkaladığımız Rum ve Ermenilerin güven içinde bulundurulmasını sadece rica ettik. Yoksa biz bu güvenliği sağlayacak güçteyiz

    İşte o zaman Mustafa Kemal Paşa'nın tepesi iyice atmış:

    -Arkaladığınız Yunan ordusunun denizde yüzen leşlerini herhalde görmüş olmalısınız! Türk ordusu asayişi sağlayacak güçte olduğu gibi limanı (o dönemde İngiliz donanması İzmir limanında bulunmaktaydı) boşaltacak güçtedir de İsterseniz Türk'e ihanet eden tebaanızın ve azınlıklarınızın adaletten kaçan sefillerini geminize doldurabilirsiniz! Donanmanızın da en kısa zamanda limanı terk etmesini istiyorum!

    Mustafa Kemal Paşa'nın cümleleri art arda Osmanlı tokatları gibi Amiralin yüzünde şakladıkça Amiral ne yapacağını şaşmış ve en sonunda:

    -İngiltere'ye savaş mı açıyorsunuz? demiş.

    İşte Paşa burada son sözünü söylemiş:

    -Savaş açmak mı? Siz yoksa Sevr Antlaşması'nın hala yürürlükte olduğunu mu sanıyorsunuz? Biz onu çoktan yırttıkKarşımda oturuşunuzu sizi konuk saymama borçlusunuz! Fakat görüyorum ki nezaketimizi kötüye kullanmak eğiliminiz varBuna müsaade edemem. Bizim gözümüzde "Barış antlaşması yapmamış" iki devletiz. Savaş hukuku yürürlüktedir. Gemilerinizi derhal karasularımızdan çekmenizi size ihtar ediyorum!

    Bir balmumu heykeline dönmüş Amiral Şişe gerine girdiği Mustafa Kemal Paşa'nın odasında oturduğu sandalyede küçüldükçe küçülmüş ve sonunda kekeleyerek:

    -Affedersiniz! demiş ve yerlere kadar eğilerek geri geri kapıya gidip dışarı çıkmış.

    Ruşen Eşref hem düşünceli hem de gülüyordu:

    -Paşa Amirali anasından doğduğuna pişman etti. "Kendisinin Türk topraklarında bir savaşçı olarak bulunduğunu "Paşa'dan öğrendiği zaman sapsarı kesildi Tutuklanacağını tutsak edileceğini sandı. İnce dudaklarını ısırıyor parmaklarını birbirine kenetlemiş titriyordu.
    Karşısında Babıali Paşası bulacağını sanıyordu herhalde "İngiltere devletini kendi devletine eşit gören "bir Paşa ile karşılaştığı için ihtiyatsızlık edip karaya çıktığına kim bilir nasıl lanet etmiştir

    Aradan bir saat geçti geçmedi İngiliz gemisinden bir müfreze ve bir teğmen çıktı. Amiralden -devleti adına- bir ültimatom getiriyordu Başkomutan'a kendi eliyle verecekti. Paşa'ya bildirdim;

    "Gelsin" dedi.

    Teğmeni içeri aldım. Ruşen Eşref tercümanlık yapıyordu. İngiliz çakı gibi bir teğmendi. Paşa'nın karşısında gösterişli bir selam verdi ve Ruşen Eşref aracılığıyla ültimatomu Paşa'ya ulaştırdı. Paşa:

    -Peki teğmen! Hükümetimiz ültimatomunuzu inceler ve hükümetinize gereken karşılığı verir. Siz geminize dönebilirsiniz..

    Teğmen önce dışarı çıkacakmış gibi bir hareket yaptı sonra da Ruşen Eşref'e dönüp:

    -Başkomutan ellerini öpmeme müsaade buyururlar mı?

    Ruşen Eşref Teğmenin dileğini Paşa'ya söyledi Paşa:

    -Nereden icap etmiş sor bakalım! dedi

    Teğmen:

    -Asker olarak zaferlerine insan olarak kendisine hayranım Lütfetsinler

    Teğmen Paşa'nın elini öptü Paşa da Teğmenin yanağını okşadı. Odayı boşalttık.

    Az sonra Ruşen Eşref'i çağırdı:

    -Metni okudunuz mu? Ne istiyorlar?

    -Paşam Amiral ile görüştüklerinizin yazı ile de pekiştirilmesi isteniyor.

    -Öyleyse Halide Hanım'ı (Edip Adıvar) bulunuz hemen tercümesini yapsın ve metin olarak bana getirsin Öte yandan bir kopyasını şifre ile Dışişleri Bakanlığına gönderin gerekeni yapsınlar Durumu ordu komutanı Nurettin Paşa'ya da bildiriniz. Gerekiyorsa benimle temas etsin

    Olay kısa bir süre içinde şehirde duyulmuştu İngiliz ve Fransızlar kendi devletlerinin uyruğunda olanları gemilere bindirmeye başlamışlardı. Nitekim birkaç saat sonra da sessizce çekilip gittiler