Barajların zararları nelerdir?

Konusu 'Bunları biliyormuydunuz' forumundadır ve Ceren tarafından 8 Haziran 2016 başlatılmıştır.

  1. Ceren

    Ceren Süper moderatör

    Barajların zararları nelerdir?

    Türlerin ve doğal yaşam ortamlarının yok olması
    Her baraj, yapısı, konumu ve boyutlarına göre değişen oranda, akarsuların doğal akışlarını ve yapısını değiştiriyor. Bu durum, suyun kalitesinin bozulması, canlıların yaşam alanlarının tehlike altına girmesi ve pek çok canlı türünün bu nedenle yok olması gibi bir dizi ciddi sorunu gündeme getiriyor. Doğa Derneği ve Atlas, Türkiye’deki nadir ve tehlike altındaki canlı türlerinin yaşadığı 266 önemli doğa alanını belirledi. Planlanan bütün barajlar yapıldığı takdirde, bu alanlarda yaşayan nadir canlıların önemli bir kısmının nesli geri dönüşü olmaksızın tükenecek.


    Deltaların erimesi
    Baraj yapmada temel hedef, akarsular gibi doğanın en dinamik ve üretken sistemlerini dizginleyerek, onlardan "sulama, içme suyu ve enerji gibi gerekçelerle" en yüksek yararı elde etmektir. Bu nedenle barajların ardından akarsular, kıyılardaki deltalarına tortu taşıyamıyor, deltaların kıyıları zamanla denizlere teslim oluyor. Tortulara bağlı olarak taşınan besin maddeleri barajlarda tutulduğu için deltalardaki ve denizlerdeki canlılara ulaşamıyor. Derbent ve Altınkaya barajları, 5 yıl gibi kısa bir süre içinde Kızılırmak Deltası'ndaki kıyı kumullarının 500 metre kadar deniz tarafından içeriye doğru aşınmasına sebep olmuştur. Denizin aşındırıcı etkisi tarım faaliyetleri başta olmak üzere deltadaki tüm geçim kaynaklarını tehdit edecek.


    Yeraltı sularının azalması ve doğal göllerin kuruması
    Özellikle su kaynakları kısıtlı olan kapalı havzalardaki akarsularda inşa edilen barajlar, suyu havzanın irtifası yüksek noktalarında tutarak havzanın aşağı kesimlerine olan su akışını azaltıyor. Bu durumda, havzanın orta kesimindeki yeraltı suları aşırı derecede azalıyor ve bazı durumlarda havzalardaki göller tümüyle kuruyor. Sultansazlığı, kendisini besleyen akarsulardaki barajlar nedeniyle bugün tümüyle yok olmuş bir sulak alanımız. Orta Anadolu'da buna benzer pek çok örnek bulunuyor.


    Ekonomik verimsizlik
    Baraj projeleri çoğu zaman hesaplananın üzerinde bir maaliyetle tamamlanır. Buna karşın hidroelektrik santrallardan elde edilen ekonomik gelirin de çoğu zaman tahmin edilenin altında olduğu biliniyor. Baraj sahası altında kalan alandan elde edilen ekonomik gelirin miktarı ise proje aşamalarında çoğu zaman göz ardı ediliyor. İnşaatın tamamlanmasıyla birlikte su toplama alanında yer alan birinci sınıf tarım arazileri ve taşkın ovaları geri dönüşsüz kaybediliyor. Benzeri ekonomik kayıplar sadece baraj sahası üzerinde değil barajın altında kalan akarsu boyunca da yaşanıyor. Özellikle yeraltı sularındaki düşüş barajların aşağı kesimindeki tarım alanlarında verim kaybına neden oluyor, bazı alanlarda ise saz kesimi, balıkçılık gibi faaliyetler tümüyle ortadan kalkıyor. Birleşmiş Milletler'e ait 2003 tarihli "Dünya Su Gelişim Raporu'na göre dünyanın en büyük 227 nehrinin yüzde 60'ında barajlar ve türevleri dolayısıyla doğal bütünlük bozuldu, bu durum tatlı su kaynaklarının arıtımı ve korunmasında hayati öneme sahip olan ekosistemlere zarar verdi. Zamanında dünyanın en büyük barajı olan Nil Nehri üzerindeki Assuan, artık çözülmesi mümkün olmayan ve ekonomik zararı son derece yüksek sorunlar doğurdu. Baraj nedeniyle Nil Nehri'nin taşıdığı tortularla beslenen kıyılar aşındı, besin maddesi bulamayan Akdeniz'in ekonomik değere sahip balık stokları büyük ölçüde azaldı.


    Sosyoekonomik bozulma
    Baraj alanında yaşayan pek çok insan inşaatın tamamlanmasıyla birlikte başka alanlara göç ediyor ve buralar da önemli sosyoekonomik sorunların parçası oluyor. Geleneksel yaşam biçiminin ortadan kalkmasıyla, barajdan etkilenen topluluklar taşındıkları yeni bölgedeki (çoğunlukla kentsel alanlar) yaşam koşullarına uyum sağlamakta zorluk çekiyor. Öte yandan, yeni taşınılan bölgenin taşıma kapasitesi ve altyapısının yetersiz olduğu durumlarda bu bölgenin yerli halkıyla barajdan etkilenenler arasında sosyal çatışmalar oluşabiliyor. Kırsal yaşama dair geleneksel bilginin kaybı da barajlar nedeniyle yer değiştiren toplulukların karşı karşıya olduğu sorunlardan biri.