Birleşik Zamanlı Fiil Nedir Kısaca

Konusu 'Türkçe edebiyat' forumundadır ve Lavinia tarafından 25 Ocak 2013 başlatılmıştır.

  1. Birleşik Zamanlı Fiiller Nedir Kısa

    Birden çok kip-zaman ekiyle çekimlenerek iki kip-zaman anlamı kazanmış fiillere birleşik zamanlı fiiller denir.

    Fiil kök ya da gövdesi + Basit zaman (haber / dilek kipi) + ekeylem + kişi eki = Birleşik zamanlı eylem

    Fiilin birleşik çekimi:Haber ya da dilek kiplerinden biriyle çekimlenmiş fiile ek eylem getirilmesiyle sağlanır. Böylece fiilin kipine yeni bir boyut kazandırılmış olur.

    Karşı koysaydım eğer, işim bitmişti.

    Ekeylemler ayrı da yazılabilir: koysa idim, bitmiş idi.

    Hikâye Birleşik Zaman (Öyküleme Birleşik Zaman)

    Ekeylemin bilinen geçmiş zaman eki ile yapılır, (idi, -di, -di, -du, -dü, -ti, -ti...) Basit çekimli fiile, bilinen geçmiş zaman anlamı ekler.

    * Kuyunun başında toplanmıştık. (-miş'li geçmiş zamanın hikâyesi.)
    * Gerede pazarından aldıydı. (-di'li geçmiş zamanın hikâyesi)
    * Duvardan su sızıyordu. (Şimdiki zamanın hikâyesi)
    * O da gelecekti. (Gelecek zamanın hikâyesi)
    * O erik erken kızarırdı. (Geniş zamanın hikâyesi)
    * Biraz zaman tanımalıydın (Gereklilik kipinin hikâyesi)
    * Olanları bir görseydiniz... (Dilek - şartın hikâyesi)
    * Vaktinde geleydiniz. (İstek kipinin hikâyesi)

    Emir kipinin hikâye çekimi yoktur.

    Rivayet (Söylenti) Birleşik Zaman

    Basit çekimli bir fiile "-miş"(imiş) ekeylemi getirilerek yapılır. Fiile kesin olmama, başkasından duyulma gibi anlamlar yükler:

    * Ona güvenmeliymişiz. (Gerekliliğin rivayeti)
    * Şiiri güya o yazmışmış. ("-miş'li" geçmişin rivayeti) (İnanılmama durumunu güçlendiriyor.)
    * Bu sokakta oturuyormuş. (Şimdiki zamanın rivayeti)
    * Duydum, az daha maçı kaybedecekmişsiniz. (Gelecek zamanın rivayeti)
    * Zaman zaman onu görürmüşsünüz. (Geniş zamanın rivayeti)
    * İki dakika erken gelseymişiz. (Dilek-şartın rivayeti)
    * Biraz daha açık renk olaymış... (istek kipinin rivayeti)

    Emir kipinin ve kesin (di'li geçmiş / bilinen geçmiş) geçmişin rivayeti yoktur.

    Koşul (Şart) Birleşik Zamanı

    Basit çekimli bir fiile ekeylemin şart biçiminin (-se, ise) getirilmesiyle yapılır:

    Haber verirseniz geliriz. (Geniş zamanın şartı)

    Bana masal okuduysan... (Bilinen geçmişin şartı)

    Teminatı yatırmışsanız ihaleye girersiniz. ("-miş"li geçmişin şartı)

    O söylüyorsa doğrudur. (Şimdiki zamanın şartı)

    Alacaksanız gecikmeyin. (Gelecek zamanın şartı)

    Dilek kiplerinin şart birleşik çekimi kullanılmaz. Şartın şartı ve "emir"in şartı mantık*sızdır. İstek ve gerekliliğin çekimi mümkün gibidir; ancak bunlarla cümle kurulma*sı zordur:

    Geleyseniz: (istek kipinin şartı)

    Almalıysanız: (gerekliliğin şartı)

    Yukarıdaki iki fiili cümlede kullanmaya çalışınız; anlamlı ve mantıklı bir söz dizisi oluşturmanın zorluğunu göreceksiniz.

    Not: Birleşik kip çekimini sağlayan ikinci ek, aslında ekeylemdir, ayrı da yazılabilir: gelmiş idi, gelmiş iise, geliyor idi