Biyolojik Ritim Nedir ?

Konusu 'Bilgi bankası' forumundadır ve webkolik tarafından 24 Ekim 2013 başlatılmıştır.

  1. webkolik

    webkolik Süper moderatör Yönetici

    Fizyolojik ve davranışsal tepkilerin belirli periyotlar içerisinde tekrarlanmasına biyolojik ritim denilir. Biyolojik ritimler, canlı yaşadığı sürece tekrar eden ve onun dış ortama adaptasyonunu sağlayan fizyolojik olaylardır. Kalbin elektriksel aktivitesi, uyku ya da uyanıklık hâli, hormonların salgılanması gibi birçok biyolojik olay belirli bir ritimde gerçekleşir. Biyolojik ritimleri ve bu ritimlerin mekanizmalarını inceleyen bilim dalına kronobiyoloji denir.

    Biyolojik ritimler canlının sahip olduğu biyolojik saat tarafından kontrol edilir. Biyolojik saat canlının iç saatidir. Çevresel uyarılardan faydalanılarak gerekli tepkilerin doğru zamanda verilmesini sağlar. Örneğin göç dönemleri ilgi ile izlenen imparator kelebekleri, her yıl sonbaharda Kuzey Amerika’nın orta ve doğu bölgelerinden kalkarak kışı geçirmek üzere Meksika’nın ortalarında küçük bir bölgeye gider. Massachusetts Üniversitesinde Steven Reppert ve ekibinin yaptığı araştırmalar sonucu, imparator kelebeklerinin göç sırasında güneşin gökyüzündeki konumundan yararlandıkları ve biyolojik saatlerini kullandıkları gözlenmiştir. Yine bu araştırmacılar, imparator kelebeklerinin biyolojik saatlerinde "dep" adlı bir genin rol oynadığını belirlemişlerdir. Bu genin aktivitesinin sürekli ışık alan bir ortamda baskılandığını tespit etmişlerdir. Reppert ve ekibi, günlük aydınlık-karanlık döngüsünü bozarak bunun kelebekler üzerindeki etkilerini gözlemişlerdir. Sonbaharda laboratuvar ortamında sabah 7’den akşam 7’ye kadar aydınlıkta tutulduktan sonra güneşe çıkarılan kelebekler güneybatıya, yani kışlayacakları Meksika’ya doğru yönelmiştir. 01:00–13:00 saatleri arasında aydınlıkta tutulan kelebekler de güneydoğuya yönelmiştir. Laboratuvarda sürekli ışığa maruz kalan kelebeklerin ise zaman duyusunu yitirdiğinden doğrudan güneşi gördükleri tarafa yöneldikleri gözlenmiştir. Bu canlıların biyolojik saati şaşınca yönlerini bulamadıkları ve göçü tamamlayamadıkları gözlenmiştir. Bu tür yıllık ritimlerin yanı sıra canlılarda aylık ve günlük ritimler de vardır. Örneğin insanda yumurta oluşumu ve atılması yaklaşık bir aylık periyotlarda gerçekleşir. İnsanın vücut sıcaklığı ise biyolojik saate bağlı olarak günlük periyotta değişir.Örneğin insanda vücut sıcaklığı bir günde yaklaşık bir derece iner ve çıkar.
    [​IMG]
    Memelilerde biyolojik saati düzenleyen etkenlerden biri beyindeki epifiz bezidir. Epifiz bezi bu düzenlemeyi salgıladığı "melatonin" hormonu ile gerçekleştirir. Melatonin salgısının miktarı, gece ve gündüz uzunluğuna göre ayarlanır. Göze ışık girmesi melatonin salgılanmasını önler. Bu nedenle melatonin gece salgılanır. Melatonin, hipotalamusu etkileyerek günlük döngülerin düzenlenmesinde rol oynar. Yapılan deneylerde epifiz bezi çıkartılan çeşitli hayvanların biyolojik saatlerini yitirdikleri, günlük yaşam ritimlerini düzenleyemedikleri tespit edilmiştir. Bunun dışında kedi, köpek, koyun gibi birçok hayvanın mevsiminde doğurma özelliklerini yitirdikleri de gözlenmiştir.
    İnsanların saat farkı olan ülkelere gitmeleri de günlük ritimlerinin bozulmasına sebep olur. Bu durumdaki kişilerin melatonin salgısının düzenlenmesi ve biyolojik saatinin yeni zaman dilimine uyum sağlaması birkaç gün alır. Buna jetlag adı verilir. Kış mevsimine girerken gündüz saatlerinin kısalmasıyla bazı insanlarda biyolojik ritim bozularak fiziksel ve psikolojik sorunlar ortaya çıkabilir.
    Kaynek: Bilim Teknik Dergisi​