Canlılarda Vücut Sıcaklığının Düzenlenmesi

Konusu 'Bilgi bankası' forumundadır ve Elif tarafından 21 Kasım 2013 başlatılmıştır.

  1. Elif

    Elif Yönetici Admin

    Hayvanların önemli özelliklerinden biri de dış ortam şartlarındaki değişime karşı iç ortam şartlarını düzenleyebilmeleridir. İç ortam şartlarının düzenlenmesine homeostazi denir. Bunun bir örneği de vücut sıcaklığının düzenlenmesidir. Canlı dış ortamdaki sıcaklık değişimlerine karşılık ısı üreterek veya kaybederek vücut sıcaklığını belirli sınırlar arasında sabit tutar. Bu düzenleme homeostasiyi sağlar. Homeostasinin sağlanmasında derinin, boşaltım ve dolaşım sistemlerinin uyum içinde çalışması gerekir. Sağlıklı bir insanın vücut sıcaklığı her ortamda 36,5-37 °C derecede sabit tutulur. Sıcaklığın sabit tutulması beynin hipotalamus bölgesinde bulunan sıcaklık düzenleme merkezi tarafından sağlanır.

    Vücut sıcaklığı çeşitli nedenler ile değişebilir. Örneğin egzersiz yapıldığında ya da çevre sıcaklığı arttığında vücut sıcaklığı geçici olarak yükselebilir ve 40 °C ’ye kadar ulaşabilir. Ayrıca hastalık halinde ısı meydana getiren ve ısı kaybettiren sistemler etkilendiği için sıcaklık yükselebilir. Vücut sıcaklığı yükseldiğinde hipotalamus uyarılır, ısı üretimine neden olan titreme ve kimyasal ısı üretimi baskılanır. Isı, kan ile dokulardan deriye taşınır, derideki kan damarları genişler ve terleme olayı başlar. Böylece ısı kaybı sağlanmış olur. Ayrıca solunumun artışı da ısı kaybına neden olur. Kanda ısı artışı olduğunda hipotalamus vücut sıcaklığını azaltmak için solunumu hızlandıran sinirsel uyarılar başlatır. Böylece solunum yüzeyinden buharlaşma ile sıcaklık düzenlemesi yapılır.
    Ortamın çok soğuk olması hâlinde sıcaklık düzenleyici merkezler gerektiği gibi çalışamaz, vücut sıcaklığı 35 °C’ye ya da daha aşağılara düşer. Deride bulunan soğuk reseptörleri sıcaklık düşmesini algılar. Böylece sıcaklığı yükseltecek refleksler başlatılır. Titreme başlar, tüyler dikleşir, ısı oluşma hızı artar, terleme baskılanır, derideki damarlar büzülür ve vücut sıcaklığının azalması önlenir. Bu mekanizmalar ile kaybedilen ve kazanılan ısı dengelenir. Böylece vücut sıcaklığı sabit tutularak homeostasi sağlanır.