Coğrafyanın Konusu Nedir Kısaca Bilgi

Konusu 'Kısa Özet Bilgiler' forumundadır ve Demir tarafından 11 Ağustos 2014 başlatılmıştır.

  1. Coğrafyanın Konusu Nedir

    Coğrafya, doğal ortamı ve doğal çevre ile insan etkinlikleri arasındaki ilişkiyi inceler. Konusunu, doğal çevre ile insan arasındaki ilişkiler oluşturur. Dünyada iki ayrı çevre vardır. Bunlardan biri cansız çevre, diğeri canlı çevredir.


    Cansız çevreyi; taş küre, su küre ve hava küre oluşturur. Yer’i kaplayan bir kabuk tabakası vardır. Buna taş küre denir. Bunun üzerinde yer yer düzlükler, platolar, dağlar ve akarsular görülür. Kara üzerinde taşların ayrışması ile topraklar oluşur. Büyük kara parçalan (kıt’a) arasında okyanuslar ve denizler; kara içindeki çanaklarda göller yer alır. Bunlar su küreyi oluşturur. Yer’i saran hava tabakasına da hava küre veya atmosfer denir. Yağış, sıcaklık, rüzgâr gibi iklim olayları, hava kürenin alt katında meydana gelir.
    Canlı çevreyi ise bitki, hayvan ve insan topluluktan oluşturur. İnsan; yaşamını sürdürmek için bitkilerden, madenlerden ve su gibi doğal kaynaklardan yararlanır. Bulunduğu çevrede birtakım değişiklikler meydana getirir. Toprağı işleyerek tarım ürünü yetiştirir. Ham maddeleri işleyen fabrikalar kurarak kullandığı çeşitli eşyayı üretir. Barınmak ve yaşamak için meskenler yapar; yerleşmeler kurar. Bir yerden diğer yere gitmek için yollar oluşturur. Böylece insan, doğal çevredeki kaynaklardan bilgi ve becerisine göre yararlanır.

    Yukarıda verilen bilgiler doğrultusunda coğrafyanın ilgilendiği konulan maddeler hâlinde şöyle sıralayabiliriz:

    a. Yaşadığımız yakın ve uzak çevredeki yüzey şekillerini (dağ, ova vb.) inceler. Yağış ve sıcaklık gibi iklim özelliklerini, orman, otlak gibi bitki örtüsünün yetişme koşullarını ve toprakların oluşumunu araştırır.

    b. İnsan sayısını (nüfus), insanın yeryüzüne dağılışında etkili olan faktörleri ve yerleşmelerin kuruluşunda doğal ortamın etkilerini inceler; doğal ortamın, tarım, sanayi, ulaşım, ticaret gibi ekonomik etkinlikler üzerindeki önemini araştırır.

    Coğrafya sayesinde, doğal çevre tanınır. İnsanın bu çevreden nasıl yararlandığı öğrenilir. Yani doğal çevre ile insan arasındaki ilişkiler açıklanır. Yüzey şekillerinin ve iklimin; tarım, ulaşım, turizm gibi çeşitli etkinlikler üzerindeki önemi ortaya çıkarılır.

    Coğrafyanın, yeryüzünün tamamını kapsayan inceleme alanı çok geniştir. Bu nedenle coğrafya, diğer bilim dallarından da yararlanır. Özellikle fizikî coğrafyanın yararlandığı başlıca bilim dallan; meteoroloji (atmosfer olaylarını inceleyen bilim), hidroloji (suyun fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini inceleyen bilim), jeofizik (yer kürenin fiziksel özelliklerini inceleyen bilim), jeoloji (yer kabuğunun oluşumunu, yapısını ve hareketlerini araştıran bilim), biyoloji (bitki ve hayvanların yaşam işlevlerini inceleyen bilim)dir. Beşeri ve ekonomik coğrafya dalı ise çoğunlukla sosyoloji (toplumun kültürel ve sosyal özelliklerini inceleyen bilim), antropoloji (insanın kökenini ve ırklarını inceleyen bilim), etnoloji (toplumun yapısı ve gelişimini inceleyen bilim), iktisat (insanın üretim ve tüketim ilişkilerini inceleyen bilim), tarih, demografi (nüfusun sayısal gelişimini araştıran bilim) gibi bilimlerin araştırmalarından yararlanır.

    Coğrafyayı yakın bilim dallarından ayıran en önemli özellik, coğrafyanın yeryüzündeki olayları farklı bir biçimde ele alması, bunların mekân içerisindeki dağılışında etkili olan etkenleri incelemesidir. Bu bakımdan coğrafyada mekâna ayrı bir önem verilerek fizikî, beşeri ve ekonomik coğrafya ile ilgili öğelerin dağılışı bölge, ülke veya kıta ölçüsünde ele alınmaktadır. Böylece coğrafya, belli bir bölge veya ülkeyi, diğer bölge ya da ülkelerle karşılaştırmaktadır.

    Coğrafyayı yakın bilim dallarından ayıran diğer bir özellik ise doğal çevre ve insan topluluklarını incelemesinde kendine özgü ilkeleri kullanmasıdır. Bunlar; nedensellik, karşılıklı ilgi ve dağılıştır.

    Nedensellik ve karşılıklı ilgi ilkeleri sayesinde, doğal çevre ile insanın ortaya koyduğu etkinliklerin nedenleri ve niçinleri araştırılır. Örneğin Türkiye’ deki yüzey şekilleri (dağlık alanlar, ovalar vb.) ve iklimin; tarım, sanayi ve ulaşım üzerindeki etkileri belirtilir. Türkiye’nin kuzeyinde Kuzey Anadolu, güneyinde Toros dağ sıralarının tarım, yerleşme ve ulaşım üzerindeki etkileri açıklanır. Kuzey Anadolu Dağlarının kuzeye bakan yamaçlarının güneye bakan ya*maçlarına göre neden daha fazla yağış aldığı üzerinde durulur.

    Dağılış ilkesi ise bir coğrafî olayın yeryüzündeki dağılışını açıklar. Dağılışı açıklamak için haritalar kullanılır. Örneğin; bir ülkedeki nüfus dağılışı haritada gösterilerek nüfusun nerede sık veya seyrek olduğu anlaşılır.

    Yukarıda verilen bilgilere dayanarak coğrafya bilimi şöyle tanımlanır:

    Coğrafya, dünyanın doğal özelliklerini ve doğal ortamla insan arasındaki ilişkileri inceleyen bir bilimdir.