Gümrü Antlaşması Nedenleri ve Sonuçları Nelerdir

Konusu 'Kısa Özet Bilgiler' forumundadır ve Lavinia tarafından 12 Aralık 2014 başlatılmıştır.

  1. Gümrü Antlaşması Sebepleri ve Sonuçları

    Gümrü Antlaşması, Kurtuluş Savaşı’nda, TBMM Hükümeti ile Ermenistan arasında imzalanan ve Ermenistan’la Türkiye arasındaki savaşı sona erdiren antlaşma (2 Aralık 1920). Ankara Hükümeti’nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır. 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi’nden sonra Osmanlı Devleti Kafkasya Cephesi’n- deki birliklerini geri çekmek zorunda kalınca Ermenistan Doğu Anadolu’daki bazı bölgeleri işgal etmişti. İşgalcilere karşı bir süre milisler aracılığıyla mücadele eden Doğu Cephesi komutanı Kâzım Karabekir 26 Nisan 1920’de TBMM Hükümeti’ne başvurarak askeri bir harekât için izin yerilmesini istedi. Ama Ankara Hükümeti, İtilaf Devletleri’nin San Remo’daki toplantılarını öne sürerek, böyle bir harekâtın siyasal açıdan doğru olmayacağını belirtti. Ermenilere karşı mücadelenin Elviye-i Selâse’deki (Kars, Batum, Ardahan) direniş çetelerinin güçlendirilerek yürütülmesini istedi. Ankara, harekâtı ikinci kez de Sovyet hükümetiyle yeni ilişki kurulmakta olduğunu öne sürerek erteledi. Ama sonunda koşulların elverişli duruma geldiğini düşünerek Doğu Harekâtı’nın başlatılmasına karar verdi.
    Harekete geçen birlikler 29 Eylül 1920’de Sarıkamış’ı, 30 Ekim’de de Kars’ı geri aldı. Karabekir komutasındaki kuvvetler Gümrü (bugün Kumayri, Ermenistan) yönünde ilerlerken buradaki Ermeni komutanının ateşkes istediği öğrenildi. Doğu Cephesi komutanlığı, hareketin ancak Gümrü’ nün de boşaltılması kaydıyla durdurulacağını bildirdi. Ermeniler bu öneriyi önce kabul ettiler, ama ardından TBMM Hükümeti’nin ilettiği yeni önerideki silah ve cephane isteğini gerekçe göstererek direnişi sürdüreceklerini açıkladılar. Doğu Cephesi harekâtı 12 Kasım’da yeniden başladı. Türk birlikleri 13 Kasım’da İğdır’a girdiler. Bu arada Ermenilerin Gümrü’yü boşalttıktan sonra çekildikleri Cesur da ele geçirildi. Ermeniler bunun üzerine yeniden barış istediler. Barış görüşmeleri 22 Kasım’da Gümrü’de başladı. Ermenistan Taşnak Hükümeti ile TBMM Hükümeti arasında 2 Aralık’ta imzalanan Gümrü Antlaşması’na göre Kars sancağının bütünü Türkiye topraklarına katılıyor, aynca antlaşma öncesinde Ermenistan’ın elinde bulunan Kulp (Tuzluca) kazası Türklere veriliyordu. Ermenistan hükümeti, antlaşmanın 10. maddesiyle de Doğu Anadolu’da bir bölüm toprağın Ermenilere verilmesini öngören Sevres Antlaşması’nı yok sayacağını açıklıyordu. Antlaşmanın 18. maddesine göre, antlaşma hükümleri TBMM ve Ermenistan Taşnak hükümetlerince onaylanacaktı. Ama antlaşmanın imzalanmasından bir gün sonra Ermenistan Kızıl Ordu’nun denetimine girdiği ve b\ırada bir Sovyet hükümeti kurulduğu için Gümrü Antlaşması onaylanamadı. Bu antlaşma 16 Mart 1921’de Sovyetler Birliği’yle imzalanan Moskova Antlaşması ile 13 Ekim 1921’de Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan Sovyet hükümetleriyle imzalanan Kars Antlaşması’nın temelini oluşturdu.