isim tamlamalarıyla ilgili örnekler

Konusu 'Kısa Özet Bilgiler' forumundadır ve Azra tarafından 30 Ağustos 2014 başlatılmıştır.

  1. isim tamlamasıyla ilgili cümleler

    Belirtili İsim Tamlaması
    Tamlayanı ilgi eki; tamlananı da iyelik eki almış isim tamlamasıdır. Tamlayan tamlananın kime ya da neye ait olduğunu kesin olarak bildirir. Tamlayanda veya tamlananda belirsizlik yoktur. Yani belirli bir şey yine belirli bir şeye aittir. Ama bu aitlik geçicidir. Yani aynı tamlanan başka isimlerle de tamlanabilir.

    “Sınıfın kapısı” dediğimizde nerenin kapısı, hangi kapı olduğu kesin olarak bilinmektedir. Ama “sınıf kapısı” tamlamasında nerenin, neyin kapısı, hangi kapı olduğu kesin olarak bilinmemektedir.


    Sen bu avizenin altında, bürünmüş kanına,

    Uzanırken gece mehtabı getirsem yanına,

    Baka kalırım giden geminin ardından.

    Beyaz bir ay doğuyor fıstıkların arkasından

    Kalbinin vuruşundan anlıyorum;

    İstanbul'u dinliyorum.

    Kendimi kaptırarak tekerleğin sesine

    Uzanmışım, kalmışım yaylının şiltesine,

    Bir noktada birleşmiş vatanın dört bucağı

    Gurbet çeken gönüller kuşatmıştı ocağı

    -Belirtili isim tamlamalarında tamlayanla tamlanan arasına kelime(ler) girebilir. Bunların bir kısmı karma tamlama olarak bilinir:

    Oğlumun yıllar önce alınan kazağı

    Çocuğun minik elleri

    Şehrin günlerdir akmayan suları

    İhtiyarın bir kış gecesi ölümü

    Üsküdar'ın dost ışıkları

    Kocaman bir masası ve koltuğu vardı annemin.

    Arkadaşımın bitmek bilmeyen aile sorunları beni üzüyor.

    Serinliğini hissettin mi rüzgârın?

    -Belirtili isim tamlamasında, tamlayanla tamlanan şiir ve konuşma dillerinde yer değiştirebilir:

    Cevabı yok geçmişime yönelttiğim sorularımın.

    Kocaman bir masası ve koltuğu vardı annemin.

    Serinliğini hissettin mi rüzgârın?

    Su mudur sadece derdi milletin?

    Sırtına Sakarya'nın Türk tarihi vurulur.

    Karanlık sokaklarına dalarak şehirlerin

    Dante gibi ortasındayız ömrün.

    Kimse duymaz çilesini tütmeyen ocakların.

    Bıraktım ardını yıllarca koştuğum hevesin.

    Tahsilin ticarette yeri yok.

    -Tamlanan sıfat-fiil veya sıfat-fiil grubu da olabilir. Tabi bu isim tamlamaları ya isim olarak kullanılacaklardır ya da bir simin sıfatı olarak.

    Bingöl çobanlarının / koyun otlatırken çaldıkları

    Tyn. Tnn.

    Asabî bir ağırlığın / göğsümden yükseldiği (an)

    Tyn. Tnn.

    Çılgın fırtınaların / döve döve yosunlattığı (kayalar)

    Tyn. Tnn.

    Parçaların / hızla kayarak etrafa yayıldığı(nı)

    Tyn. Tnn.

    Buradan şu sonucu çıkarabiliriz: İlgi eki almış olan bütün kelimeler ve kelime grupları tamlayan, iyelik eki almış bütün kelimeler ve kelime grupları da tamlanandır.

    -Tamlayan ya da tamlanan söylenmemiş olabilir.

    Genellikle tamlayanı zamir olan tamlamaların tamlayanı düşer. Bu yüzden iki isimden de zincirleme tamlama oluşabilir:

    Konuşması herkesi rahatsız edersi.

    Yürüyüşünde de bir asalet vardı.

    Kalemimin ucu bitti.

    Benim kalemimin ucu


    Karşılıklı konuşmalarda tamlayan da tamlanan da düşebilir:



    ─Şu gelen kimin kızı?

    ─Hüseyin'in (kızı)


    ─Bu bey Ali'nin nesi?

    ─(Ali'nin) Amcası.

    Tamlanan tekrardan kaçınmak için söylenmeyebilir.

    Bu ev bir zamanlar bizim(evimiz)di.

    -Bazen tamlayan bir şeyin değil de bir niteliğin kime ait olduğunu bildiriyor olabilir:

    öğrencinin çalışkanı,

    sporcunun zekî, çevik ve ahlâklı olanı...

    -Senli benli konuşmalarda “koca, karı, oğul” gibi kelimeler ve iyelik ekleri düşebilir:

    Emine'nin oğlu Duran→Emine'nin Duran.

    Asımoğulları'nın Ali(si)

    Bizim evimiz→bizim ev

    -“-den” eki tamlayan ekinin yerini tutabilir:

    öğrencilerin bazıları→öğrencilerden bazıları

    onların biri→onlardan biri

    -Tamlayan ekinin ikiden fazla tekrarı anlatım bozukluğuna yol açar.

    Masanın ikinci çekmecesinin kulpunun koptuğunu biliyorum.

    Pencerenin kenarının tamirinin yapılması gerekli.