Küçük ünlü uyumu nedir kısaca örnekleri

Konusu 'Türkçe edebiyat' forumundadır ve Ceren tarafından 17 Kasım 2015 başlatılmıştır.

  1. Ceren

    Ceren Süper moderatör

    Küçük ünlü uyumu örnekleri kısaca

    Bir kelimedeki ünlü harflerin düzlük-yuvarlaklık ve darlık genişlik yönünden uyumuna küçük ünlü uyumu diyoruz..

    Ayrıca Düzlük - yuvarlaklık uyumu da denir.

    İki Temel Kuralı Vardır:

    1- Kelimenin ilk hecesi düz (a- e- ı - i) ise diğer hecelerdeki ünlülerde düz (a- e- ı - i) olmalıdır.
    Düz Düz
    (a- e- ı - i)=(a- e- ı - i)

    2- Kelimenin ilk hecesi yuvarlak (o-ö-u-ü) ise ondan sonraki ünlüler düz-geniş (a-e); ya da
    dar-yuvarlak (u-ü) olmalıdır.

    Yuvarlak (o-ö-u-ü) = düz-geniş (a-e) ya da dar-yuvarlak (u-ü)



    Uyarı:1

    K.Ü.U. aranırken bir önceki hecedeki sesli harfe göre değerlendirme yapılır.

    ÖRNEK:
    Kapılar (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    sıcaklık (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    sonsuzluk (Y-Dy-Dy) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    öykücüler (Y-Dy-Dy-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    tükenmek (Y-Dg-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    şahit (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    barış (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    hayvan (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    sözünden (Y-Dy-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    kurtulmayı (Y-Dy-Dg-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    tadıyla (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    köstebek (Y-Dg-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    korucu (Y-Dy-Dy) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    D= Düz
    Y= Yuvarlak
    Dy= dar-Yuvarlak
    Dg=Düz-Geniş

    Uyarı:2

    Bazı Türkçe kelimelerin ilk hecesinde “a” varsa ikinci hece “b,m,v” ünsüzlerinin biriyle başlıyorsa; bu ünsüzlerden sonra gelen ünlü , dar yuvarlak “u” olabilir. Bu tür kelimeler Türkçe’dir; fakat kurala uymazlar.

    ÖRNEK:

    yağmur (yağmır),
    hamur (hamır),
    çubuk (çubık),
    savurmak (savırmak,
    havuç,
    karpuz,
    avuç…

    Uyarı:3

    Tek heceli ve birleşik kelimelerde küçük ünlü uyumu aranmaz.

    Ses,
    kuş,
    atasözü,
    özveri…

    Uyarı:4

    Dilimizdeki –yor ve –ki eki küçük ünlü uyumunu bozar.

    Gülüyor
    seviyor
    onunki
    şununki

    Uyarı:5

    Küçük ünlü uyumuna uymayan kelimeler dilimize yabancı dillerden girmiştir.

    Radyo,
    koro,
    polis,
    potin,
    torpil,
    komik,
    döviz,
    balon,
    havuz…