Maddenin ısı etkisiyle değişimine ne denir

Konusu 'Kimya' forumundadır ve Lavinia tarafından 28 Ocak 2013 başlatılmıştır.

  1. maddenin ısı etkisiyle değişimi nedir

    Maddenin Isı Etkisi ile Değişimi- Hal değişimi

    a) Isınma-Soğuma

    * Isı enerjisi alan maddenin sıcaklığı artar.
    * Maddenin sıcaklığının artması ısınma sonucunda gerçekleşir.
    * Örneğin;Yanmakta olan ocağın üzerinde bulunan çorba ya da yemek bir süre sonra ısınır.
    * Yiyeceklerin pişmesi ısınma ile gerçekleşir.
    * Özel karışımlı toprakların pişmesi ile seramik,porselen,kiremit,tuğla…vb. malzemeler yapılır.
    * Sıcak su ile temizlik iyi sonuçlar verir.
    * Havanın ısınması ilkbaharda bitkilerin uyanmasına neden olur.
    * Isınan hava bitkilerin gelişmesine ve tohumların çimlenmesine neden olur.
    * Demir,cam vb.maddelerin ısınması işlenmesini kolaylaştırır.
    * Isı enerjisini kaybeden maddeler soğur.
    * Madde yeterince soğursa donma ve yoğunlaşma olur.
    * Karayolları soğumanın yol açtığı buzlanma nedeniyle bozulur.
    * Soğuk havada mikroplar etkinlik göstermez,yaşamaz.
    * Soğuyan maddeler sertleşir.
    * Isınma ve soğuma olayları art arta gerçekleştirir ve sütteki mikroplar yok edilir.(Pastorize sütler)
    * Dondurulmuş besinler uzun süre saklanır.
    * Uzun süre soğukta kalan canlılar ölebilir.
    Havadaki ısınma ve soğuma;
    * Yağışların
    * Rüzgarların
    * Toprak oluşumunun
    * Şimşek ve yıldırımların oluşmasına neden olur.

    b) Hal Değişimleri

    * Maddeler bir halde diğerine geçebilirler.
    * Örneğin su sıvıdır.Buzluğa koyduğumuzda Donar ve katılaşır.Isıttığımızda ise gaz halini alır.
    * İşte bu değişime Hal değişimi denir.
    * Hal değişimleri Erime,donma,buharlaşma,yoğunlaşma ve süblimleşme şeklinde olur.

    1)Erime ve Donma

    * Katı haldeki bir madde yeterince ısı alırsa sıvı duruma geçer.Bu olaya erime denir.
    * Her madde kendine göre bir sıcaklık derecesinde erir.Bu maddelerden bazıları aşağıda verilmiştir.
    *
    Madde Erime Sıcaklığı (ºC)
    Buz 0
    Civa -39
    Naftalin 79
    Tuz 800
    Demir 1532
    * Yeterince soğuyan sıvı maddelerin katı hale geçmesine de Donma (katılaşma) denir.
    * Donma olayı erimenin tersidir.Bir maddenin erime ve donma sıcaklıkları aynıdır.
    * Eriyen maddenin hacmi büyür.Donan maddenin hacmi küçülür.
    * Erime ile çözünme olayı çok farklıdır.
    * Erime ısı etkisi ile gerçekleşir.Çözünme ise katı maddelerin sıvı içinde çok küçük parçacıklar biçiminde dağılmasıdır.

    2)Buharlaşma ve Yoğunlaşma (Yoğuşma)

    * Yeterince ısınan sıvı maddelerin gaz haline geçmesine buharlaşma denir.
    * Buharlaşma her sıcaklık derecesinde gerçekleşir.Bundan dolayı buharlaşma derecesi yoktur.
    * Islak maddelerin kuruması; bu maddedeki suyun buharlaşarak uzaklaşması sonucunda olur.
    * Buharlaşma sırasında gerekli ısıyı veren madde ısı kaybeder;soğur.
    * Karpuz dilimi bir süre dışarıda bekletilirse yüzeyi soğur.
    * Suyu sızdıran testiler suyu soğuk tutar.
    Bazı etkenler buharlaşmayı hızlandırır.Bunlar;
    * Sıcaklığın artması
    * Yüzeyin büyümesi
    * Basıncın azalması
    * Havanın rüzgarlı olması
    * Havanın kuru olması

    Doğada Su Döngüsü
    * Yeryüzündeki sular yerle gök arasında durmadan devam eden bir döngü içindedir. Bunun nedeni suyun halden hale geçmesidir.
    * Güneşin etkisiyle buharlaşan sular gök yüzünde bulutları oluşturur. Bulutlar çok küçük su damlacıklarından oluşur.
    * Soğuk bir hava tabakasına rastlayınca ısı kaybettikleri için bulutlardan yoğuşma çoğalır.
    * Yoğuşmayla ağırlaşan su damlacıkları yer yüzüne doğru düşmeye başlar. Buna yağmur denir.
    * Bazen soğuk hava tabakası buluttaki su damlacıklarını doldurur. Bu durum kar yağmasına neden olur.
    * Dolu ise yağmur damlalarının daha soğuk bir hava tabakasına rastlayarak donması sonucu oluşur. Yeryüzüne yağışlarla tekrar dönen su yine Güneşin etkisiyle buharlaşarak gökyüzüne yükselir.
    * Böylece yeryüzündeki su, dengesi sürekli olarak korunmuş olur.
    * Gaz maddelerin ısı vererek Sıvı duruma geçmelerine Yoğunlaşma (yoğuşma) denir.
    * Kışın odadaki havada bulunan su buharı soğuk cam yüzeyine çarpar ve yoğunlaşır.Bu durumda camda sulanmalar meydana gelir.
    * Bulutlar; havadaki su buharının yoğunlaşması sonucu oluşurlar.
    * Yoğunlaşan madde ısı verir…..(ÇOK ÖNEMLİ SAKIN UNUTMA)
    * Yoğunlaşma olayı;
    Suyun doğal döngüsünü
    Soğutma devrelerinin çalışmasını
    Suyun arıtılarak içme suyu olarak kullanılmasını sağlar..

    Bozulma
    Doğada bazı katı maddeler ısı etkisiyle sıvı hale geçebilirken, bazı maddeler geçemezler. Örneğin şeker, tuz, un gibi maddeler ısıtıldığında farklı bir maddeye dönüşür. Bu olaya bozunma denir. Bir tüp içine koyduğumuz şeker ispirto ocağında ısıttığımızda bozulma olayını gözlemleyebiliriz.
    Maddeler Doğada Karışık Halde Bulunur
    Doğadaki maddeleri katı, sıvı ve gaz olarak sınıflamıştık. Ancak maddeler, sadece katı, sıvı veya gaz olarak sınıflandırılmazlar. Maddeler; saf maddeler ve karışımlar olarak da sınıflandırılırlar.

    1.Saf Maddeler
    Altın, gümüş, bakır gibi maddeler, tek bir maddeden oluşmuşlardır. İçlerinde kendilerinden başka madde bulunmaz. Bir bakır teli kestiğimizde, en küçük parçası yine bakırdır.
    Salata yaparken domates, marul, havuç, salatalık gibi malzemeler kullanırız. Kullandığımız bu malzemeler, doğada tek başlarına bulunurlar. Yapılarında, kendilerinden başka madde bulundurmazlar.
    Yapısında kendinden başka madde bulundurmayan maddelere saf madde denir.
    Bir beton parçasını çekiçle kırarak küçük parçalara ayırdığımızda içinde farklı maddeler olduğu görülür. Beton; çimento, kum ve çakıl gibi maddelerin suyla yoğrulması sonucu elde edilmiştir.
    Bakır, tek bir maddeden oluşur, yani saf maddedir. Beton ise birden çok maddeden oluştuğu için saf madde değildir. Çünkü saf maddelere, kendinden başka madde katılmamıştır. Saf maddeler, tek cins madde içerirler.

    2.Karışımlar
    Saf maddeler bir araya gelerek karışımları oluştururlar. Yediğimiz salata, içtiğimiz çorba, birer karışımdır. Salatanın içindeki maddeleri görebilir ve karışanların bir kısmını kolayca ayırt edebiliriz.
    Deniz, hava, toprak gibi görebildiğimiz ve hissedebildiğimiz pek çok şey karışımdır. Benzin, gaz yağı, motorin gibi maddeleri elde ettiğimiz ham petrol de bir karışımdır. Karışımlar, birden çok saf maddenin bir araya gelmesiyle oluşur.
    Karışım denilince aklımıza ilk gelen, katıların oluşturduğu karışımlardır. Ancak bir karışımda sıvılar ve gazlar da bulunabilir. Maddeler bir araya gelerek sayısız karışım oluşturabilirler. Bilinen pek çok karışım türü vardır.
    Örn: Kum + tuz + demir tozu = Katı-katı karışım
    Sıvı yağ + su = Sıvı-sıvı karışım
    Limonata: Limon, şeker ve sudan oluşan bir karışımdır. = Katı-sıvı karışım
    Ayran: Yoğurt, su ve tuz ile hazırlanan bir karışımdır. = Katı-sıvı karışım
    Gazoz = Sıvı-gaz karışım
    Un ve kepek, çekirdek ve leblebi, kutudaki ataç ve iğne, katı maddelerle yapılan karışım örnekleridir.
    ééé Katılarla yapılan karışım örneklerinde her katıyı görebiliriz.
    Birden fazla saf maddenin karıştırılması elde edilen karışımlardaki maddeler, kendi özelliklerini kaybetmezler. Örneğin; malzemeleri salata yapmadan önce ve yaptıktan sonra yediğimizde tatlarında bir değişiklik olmadığını görürüz. Domatesin tadı, tek başına da salata içinde de aynıdır. Bu da bize, saf maddelerin karışım oluşturduktan sonra da kendi özelliklerini koruduğunu gösterir.
    Karışımları ayırdığımızda, yine başlangıçtaki saf maddeleri elde ederiz.

    3.Çözeltiler
    Bir bardak su içerisine bir miktar şeker atıp karıştırdığımızda şeker, görünmez hale gelir. Bu olaya çözünme denir. İçtiğimiz şekerli su, bir çözeltidir. Su, şekeri çözmüş, şeker ise çözünmüştür. Burada şeker çözünen, su ise çözücüdür. Şeker ve suyun oluşturduğu karışım ise çözeltidir.
    Su içerisine atılan taş, kum, tahta, demir gibi maddeler suda çözünmezler.
    Suda çözünen maddelerin görünmez olması, onların kayboldukları anlamına gelmez.
    Çözeltilerin çoğu sıvıdır, fakat katı ve gaz halinde bulunan çözeltiler de vardır. Çözeltilerdeki katı maddeler, çok küçük parçalar halinde sıvının içine dağılır. Su ve sirke, su ve meyve şekeri, su ve süt, gazoz ve vişne suyu karıştırıldıkları zaman birer çözelti oluşturur. Basit bir çözelti, karışımlar gibi en az iki maddenin bir araya gelmesiyle oluşur; çünkü çözeltiler, aslında birer karışımdır.
    Çözeltileri hazırlamak için genellikle su kullanılır. Su, iyi bir çözücüdür. Bazı katı maddeler, suyun içinde iyi çözünür. Bazıları ise suda çok az çözünür ya da hiç çözünmez.

    4.Çözünme
    Çorbaya kattığımız tuz, çorbanın içinde dağılır ve görünmez olur. Çorbada kullandığımız su, tuzu çözmüştür. Suyun, tuz için iyi bir çözücü olduğu söylenebilir. Çorbaya kattığımız karabiberin ise çözünmediğini, yüzdüğünü görürüz. Çünkü karabiber, suda çözünmeyen bir maddedir. Karabiber, çorba yapılırken suyla karışmadığı için görülmektedir.
    Bulaşık yıkarken kullanılan deterjanlar, su içinde çözünerek temizliğe yardımcı olur.
    Tebeşir tozu, suda çözünmeyen bir maddedir ve su ile bulanık bir karışım oluşturur.
    Görüldüğü gibi; bazı maddeler suda çözünür, bazıları ise çözünmez.
    Çözünmeye, sıcaklığın da etkisi vardır. Öreğin; tuz, sıcak suda, soğuk suya göre daha kolay ve daha çok miktarda çözünür.