Malikane Sistemi Nedir? Kısaca

Konusu 'Zengin Bilgiler' forumundadır ve Ceren tarafından 16 Ağustos 2014 başlatılmıştır.

  1. Ceren

    Ceren Süper moderatör

    Osmanlıda Malikane Sitemi Nedir


    Toprak gelirlerini hayat boyu iltizam sahiplerine vermesine denir.

    17. yüzyılın sonlarında Osmanlı Devleti'nin Kutsal İttifak savaşlarında uğradığı ekonomik zararları kapatmak amacıyla, toprak gelirlerini hayat boyu iltizam sahiplerine vermesi.


    Malikne sisteminin temel amacına bakacak olursak, malikne sahiplerinin topraklarının bizzat başında bulunduğu düşünülebilir.

    …mukatasının yanı başında kalarak vergileri bizzat tahsil etmek üzere yaratılmış görünen malikneci tipi, zamanla iyice belirginleşen bir şekilde İstanbul’da oturan ve maliknesini iltizamla idare ettiren bir nevi “ rentier ” haline girmiştir. (Mehmet Genç)

    Bu açıdan bakıldığında malikne sisteminin iltizamı usulünü bitirmediğini, hatta onunla bütünleşerek varlığını sürdürdüğünü görüyoruz. Bütün bunlar düşünüldüğünde malikne sahipleri, vergi gelirinden pay alan, mültezimle devlet arasında bir nevi parazitmiş gibi görünebilir. Lakin malikne sahipleri “ vergi kaynağının himayesini yüklenen ve bunun karşılığında vergi giderinden bir miktar pay alan “ bir zümredir. Ayrıca malikne sahibi önceden yatırdığı muaccelelerin faizi olarak vergiden pay almıştır.

    1715 yılında, Osmanlı Devleti malikne sisteminin kuruluş amacını yerine getiremediğini teşhis edince (Asya’daki bazı malikneler dışında) bütün malikneleri lağvetmiştir. Her ne kadar görünen sebep buysa da, asıl sebep buna müteakip gerçekleştirilen faaliyetlerde görülebilir. Devlet bu sistemi lağvettikten sonra garanti ettiği için artırmadığı yıllık vergileri artırdı ve bir yıl emanetle idare ettirip yıllık hsılat miktarlarını kontrol etti, yıllık vergileri buna göre belirleyip 1717’de aynı mukataaları yine malikne olarak müzayede edeceğini lakin eski malikne sahiplerinin daha önce yatırmış oldukları muaccele miktarının yarısını ödemek koşuluyla aynı mukatalara sahibi olabilecekleri açıklandı.

    Malikne sistemi dahilinde başka vergi kalemleri de mevcuddur. Örneğin; muaccele toplamının %25’i kadar alınan “ Cülûs Resmi “ ve muaccele toplamının %10-15’i kadar alınan “ Cebelû Belediyesi “. Bu kalemlere bakıldığı taktirde devletin nakdi gelire en çok ihtiyacı olan zamanlarda ( padişah değişikliği ve savaş zamanlarında) son derece (devlet ekonomisi için) rahatlatıcı olmuştur.

    Genel olarak bakarsak; malikne sistemi, devlet ekonomisinin aynîlikten nakdîliğe geçişini kolaylaştıracak şekilde tasarlanmış ve birleştirmeye çalıştığı iltizam ile tımar arasındaki uyumsuzluğun sembolü haline gelmiştir.