Tarih Osmanlı Devletindeki Vergi Sistemi

Konusu 'Bilgi bankası' forumundadır ve Demir tarafından 17 Ocak 2014 başlatılmıştır.

  1. Osmanlı Devletinde Vergi Sistemi

    Osmanlı Devletinde vergiler “Şeri vergiler” ve “Örfi vergiler” olmak üzere ikiye ayrılıyordu.
    Bunun dışında Osmanlı Devleti’nin diğer gelir kaynakları ise şunlardır.
    Savaşta elde edilen ganimetlerin 1/5’i ( Buna aynı zamanda “humus-u şer’i” veya “pençik” ismi verilmekteydi.)
    Gümrük, maden, orman, tuzla vergileri.
    Bağlı beylik ve hükümetlerin ödediği vergiler.


    1. TEKALİF-İ ŞER’İ VERGİLER:
    Bunların şeriatın emrettiği vergilerdi.
    Öşür: Müslümanlardan alınan toprak ürünü vergisidir. Elde edilen ürünün onda biri vergi olarak alınırdı.
    Haraç: Müslüman olmayanlardan alınan vergiydi ve ikiye ayrılıyordu
    - Harac-ı Mukassem: Elde edilen üründen alınırdı.
    - Haracı Muvazzaf: Toprak üzerinden alınan vergiydi
    Cizye: Müslüman olmayan erkeklerden, askerlik görevi karşılığı alına vergidir.


    2. TEKALİF-İ ÖRFİYYE ( RAİYYAT RÜSUMU )
    Padişahın iradesiyle konulan vergilerdi. Bunlardan bazıları düzenli olarak toplanırken bazıları ise olağan üstü durumlarda toplanırdı.
    Başlıcaları:

    Çift Resmi: Reayanın sipahiye ödediği toprak vergisi
    İspenç: Gayr-i müslimlerden alınan çift resmidir.
    Çift Bozan Resmi: Toprağını izinsiz olarak terk eden veya üç yıl üst üste ekmeyenlerden alınan vergidir.
    Avarız Resmi: Olağanüstü hallerde, divanın kararı ve padişahın emri ile toplanan vergilere denirdi.
    Niyabet Rüsumu (Cerime) : Yerel yöneticileri halktan aldığı vergidir. Ayrıca suçlulardan alınan cerimelerde bu guruba girerdi.
    İhtisab Resmi: Damga tartı ölçü işlemlerinden alınan vergidir. (noter vergisi)
    Ağnam Resmi: Reayadan hayvan sayısına göre alınan vergidir.
    Müsadere: Devlet hazinesinden haksız kazanç sağlayarak zenginleşen kişilerin mallarına devlet tarafından el konulmasıdır.

    Not: Bu uygulamaya II. Mahmut döneminde son verilmiştir. Böylece Osmanlı Devletinde “özel mülkiyet” anlayışı gelişmeye başlamıştır.

    İmdad-ı Seferiyye: XIX. yy sonrasında ordunun sefere çıkarken halktan aldığı vergidir.
    Bac Resmi: Çarşı ve pazarlardan alınan işgaliye vergisidir.
    Bennak / Arusane: Evlilik vergisidir.
    Mücerred: Yirmi yaşının geçen kişilerden alınan bekarlık vergisidir.
    Derbent Resmi: Köprü ve geçitlerden alınan vergidir.