Osmanlı zamanında Sakaryada yapılan camiler

Konusu 'Osmanlı Tarihi' forumundadır ve Lavinia tarafından 4 Ocak 2013 başlatılmıştır.

  1. Sakarya'da Osmanlı döneminde yapılan camiler

    Ağa Camii (Adapazarı): Adapazarı şehir merkezinde Bankalar caddesi üzerinde, Uzunçarşı’nın sonunda bulunmaktadır. 1734 tarihli bir belgede Çark deresi üzerinde bir su dolabı ve terazi yaptırarak Ağa Camii, Tozlu Camii ve Orta Camii çeşmelerine su akıtan hayırsever Devoğlu Mustafa adlı birinden söz edilmektedir. Cami avlusundaki mezar taşında ‘himmet, ihsan ve hayır sahibi Mustafa Beyin adı’ ve hicri 1188 (m.1774) tarihi bulunmaktadır. Bu bilgilerden yola çıkarak camiinin 1700′lü yılarlın başlarında yapılmış olması muhtemeldir. Bugünkü yeni betonarme cami kuzey-güney doğrultusunda düzenlenmiş, dikdörtgen planlı bir ana kitle ile altı son cemaat yeri, üstü mahfil olarak düzenlenen iki katlı bir bölümden meydana gelmektedir.

    Gazisüleymanpaşa Camii (Geyve): Geyve merkezinde bulunan cami. Süleyman Paşa, Sultan Orhan Gazinin ilk eşi Nilüfer hatundan olup cami onun tarafından yaptırılmıştır. Bilindiği gibi Orhan Gazi İzmit’i 1331 yılında fethettikten sonra bölgenin yönetimini oğlu Süleyman Paşaya devretmişti. Gazi Süleyman Paşa söz konusu camiyi 1331-1356 yılları arasındaki bir tarihte yaptırmış olmalıdır. Zira gazi Süleyman Paşa Osmanlıyı Gelibolu’dan Avrupa’ya geçiren komutan olup 1359′da av sırasında Gelibolu’da vefat etmiştir.

    Orhan Camii (Adapazarı) Camii’nin Orhan bey tarafından vakfedildiğini Omsalı Arşivindeki şu belgeden anlamaktayız: ‘Karye-i Beloyan vakfdur, Orhan beyden. Ada (karyesi) Camiinün hitabetine her kim hatîb olur ise tasarruf ider. El-ân hatîbi Lütfî bin Mahmûd bin Hacı Ahmed’dür. Elinde Sultan Murat Han tâbe serâhümâdan mukarrernâmeleri var ve padişâhımuz azze ve nasruhû hazretlerinden dahi mukarrer kılıp nişân-ı şerîf verilmiş, kendinün bir çifti yürür.’(BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi), TT. D,nr.733, s.326) Osmanlı arşivindeki bir başka belgeden de Orhan Camiinin inşa edildiği 1330′lu yıllarda Adapazarı’nın 24 haneli bir köy olduğunu anlamaktayız: “Sapanca kadısı Mevlana Mehmed, Divan-ı Hümayun’a sunduğu arzında ‘Sapanca kazası ile ona bağlı Kadılı ve Kızılbeyli köyleri ahalilerinin salih ve ileri gelenlerinin kendisine sunmuş oldukları arzuhallerinde Sultan Orhan’ın Adapazarı’nda yaptırmış olduğu camiye hatip olanlara Sapanca’ya bağlı Beloyan köyünü vakfettiğini, adı geçen sakin 24 Müslüman reayanın her tamire muhtaç oldukça sözü edilen camiyi tamir etmeleri karşılığında avarız-ı divaniyeden muaf olduklarını, zamanla çevre köylerden bazı kimselerin de gidip mütevelli izniyle sözü edilen (Ada) köye yerleştiklerini, oların da bu köye yerleştikten sonra bu köyün eski sakinleri olan Müslüman ve Hıristiyan reaya ile birlikte menzil imdadiyesi ile diğer vergileri ödediklerini’? Bugünkü betonarme Orhan Camii, II. Abdülhamit döneminde, büyük bir deprem sonucu hasar görünce dönemin Adapazarı Kaymakamı Mehmet Nüzhet Bey öncülüğünde devlet-vatandaş işbirliğiyle 1894-95 yıllarında yeniden yapılmıştır.

    Orta Camii (Adapazarı) Adapazarı şehir merkezinde Aynalıkavak Çarşısı, Pirinç Pazarı ve Ayakkabıcılar Çarşısının tam ortasında yer alır. Altı dükkân olmak üzere iki katlı ahşap olarak Devoğlu Mustafa Ağa tarafından 1720′lerde inşa ettirildiği, alttaki çeşmesinin ise yine aynı hayırsever tarafından 1734′de yaptırıldığı bilinmektedir. Cami tamamen ahşap olarak fevkani biçimde yapılmıştır. Ahşap bir merdivenle çıkılan cami kuzey-güney doğrultusunda uzunlamasına dikdörtgen planlı bir ana kitle ile altı son cemaat yeri, üstü mahfil olarak düzenlenen iki katlı bir ön bölümden meydana gelmektedir.

    Rahimesultan Camii (Uzunkum/Sapanca) Sapanca ilçesinin doğusundaki Uzunkum köyünde bulunan ve II. Abdülhamit tarafından süt annesi Rahime Sultan adına h.1310 (m. 1893) tarihinde yaptırılan camii, Ankara-İstanbul Otoyoluna 500 m mesafededir. Cami plân itibarıyla dikdörtgen bir yapıya sahip olup, düz bir alanda kurulmuştur. Batılılaşma dönemi Osmanlı cami mimarisinde sık sık karşımıza çıkan bir plân özelliğine sahip cami, son cemaat yeri mahiyetindeki bir giriş bölümü ve harim kısmından meydana gelmektedir.

    Süleymanpaşa Camii (Geyve) Gazi Süleyman Paşa bilindiği gibi 2. Osmanlı sultanı Orhan Gâzi’nin Nilüfer Hatundan doğan ilk en büyük oğludur. Ömrü 12 yaşından itibaren at sırtında geçmiş ve Gelibolu’da attan düşerek vefat etmiştir. 1331 yılında İzmit’in fethinden sonra Göynük- Taraklı-Geyve-Adapazarı-İzmit bölgesinin valiliğine getirildiğinde söz konusu camiyi yaptırmış olmalıdır. Söz konusu cami Geyve merkezinden güneye Antakyalı Ali Efendi Konağına gidilirken sol taraftadır. Erken Osmanlı mimarisinin tipik özelliklerini gösterir.

    Şeyhmuslihiddin Camii (Kaynarca) Kaynarca ilçesinin doğusundaki Topçu divanına bağlı Büyükkaynarca köyünde Sultan II. Beyazıt’ın kıssahanı Şeyh Muslihiddin tarafından 1486 yılında yaptırılan cami, erken Osmanlı döneminin tipik özellikleri gereği çandılı ahşap bir mimariye sahiptir. Cami 8.15 X 17.10 ebatlarında dikdörtgen bir plân özelliğine sahiptir. Ortadaki asıl ibadet alanını çevreleyen U şeklinde dehliz biçimli mahfili, iki katlı son cemaat yeri ve harim kısmından meydana gelen cami, Prof.Dr. Mustafa İsen beyin gayreti ve takibi ile Vakıflar Genel Müdürlüğünce restore edilerek 2009 yılı itibarıyla tekrar ibadete açılmıştır.

    Tozlu Camii (Adapazarı) Adapazarı merkezinde Unkapanı ile Pirinç Pazarının arasındaki kısımdadır. Adapazarı’nın 24 kurucu ailesinden Gubarizadelerin (Tozlu) aile büyüğü El-hac Mehmet Efendi tarafından 1837 yılında inşa edilerek ibadete sunulmuştur. Vakıf hüviyetindeki camiye gelir olarak bir kısım dükkân ile Büyük Hamam (şimdiki Kent meydanında) ve Küçük Hamam (yakın zamana kadar Küçükhamam caddesinin sol iç kısmında bulunmaktaydı) yaptırılmıştı. 1943 depreminde yıkılan ahşap Tozlu Camiinin yerine 1954′de altı çarşı üstü ibadethane ve iki minareli ve görkemli biçimde betonarme olarak yapılmış, 1999 depreminde o da yıkılınca Tozlu Camii Kebiri Külliyesi Mütevellisi ve Adapazarlı hayırseverler tarafından zemin kat üzerine yeniden inşa edilmiş ve 2011 Ramazanında ibadete açılmıştır. Yeni Tozlu Camiinin teknik özellikleri şöyledir: Kapalı alanda 2.500 kişilik cemaat namaz kılabilmekte olup, bahçesinin tamamlanması sonrasında kılacaklarla beraber 3.000 kişiyi geçebilecektir. Toplam 4.700 metrekareye yakın bir inşaat alanı mevcuttur. Ayrıca kıble kısmında Osmanlıdaki Arasta mantığıyla yapılmış 1.210 metrekare alanlı 40 civarında da dükkân mevcuttur.