Osmanlıda Aile Hayatı Nasıldı

Konusu 'Eğitim Desteği' forumundadır ve Nehir tarafından 22 Ocak 2014 başlatılmıştır.

  1. Osmanlıda Aile Hayatı

    Bir milletin aile yapisi saglam ise, devlet yapisi da saglam ve uzun ömürlü olur. Bunun en güzel örnegi; Osmanli Toplumudur.

    Zaman zaman devlet bünyesinde görülen çatlaklar, isyanlar aile sayesinde toplumun geneline siçramis ve bu millet en zor dönemlerinde bile içinde bulundugu halden saglam aile yapisi sayesinde rahatça silkinip ayaklari üzerinde durmasini bilmistir.


    Bizim konumuz olan ‘Osmanli Ailesi’ çok genis içerikli bir kavramdir. Bu kavramin içinde her seyden önce imparatorlugu yöneten ‘hanedan’ girer.


    Bunun disinda Tuna kiyisinda yasayan Hiristiyan ve Bulgar aileler gibi hicaz da yasayan Araplar, Anadolu’nun Sünni serhli, Alevi köylü, Türkleri, Kürt asiretindeki aile, adali ve Egeli Rumlar, Müslümanlar Yahudi aileler hepsi Osmanli ailesidir.


    Osmanli aile yasamindaki farkliliklar dini olmaktan çok bölgeseldir.

    Osmanli da ev hayati;


    Osmanli evleri genelde ahsaptir. Bahçesi vardir. Apartman sistemi yoktur. Kirada azdir. Ev umumiyetle oturanin malidir.


    Esya az ve basittir.büyük evlerde ve konaklarda haremlik ve selamlik kisimlari vardir. Osmanli evi çok temizdir.ayakkabi eve girerken çikarilir. Bahçesinde muhakkak bir yesillik bulunur.


    Osmanli ailesinde zina yoktur.annesi babasi ölmüs çocuk olabilir. Hemen en yakin akrabasina siginir. Bu yüzden yetimhane diye bir sey bilinmez.


    Osmanlida çekirdek aile ve konumuna baktigimizda;





    Günlük yasam ve üretimde Osmanli ailesi çekirdek ailenin yasam kaliplarindan çok büyük ailenin yasam ve üretim kaliplarina uymaya meyillidir.


    Çekirdek aile hayatin sürdürülmesi için uygun bir aile tipi degildir.ailenin üretimi, yillik tüketim stoklarini hazirlanmasi, kirsal alandaki is bölümü, ailenin güvenliginin saglanmasi bakimindan üç kusagin bir arada barinmasi gerekir. Bu kültür mirasinin aktarimi içinde gereklidir.


    Aile içi egitimde çocuklarin egitimi kusaklar tarafindan yerine getirilir. Tüketime yönelik malzeme yiyecek, giyecek birlikte üretilir.


    Aile ferdin hayatinda baglarinin hiç gevsemeyecegi temel ve tek kurumdu.her sorun orda çözülür, her destek orda bulunurdu.ailenin korunmasi, parçalanmamasi en çok dikkat edilen husustu.


    Osmanli ailesinin yasadigi mahalleler



    Osmanli sehirlerindeki mahallerde sinif ve statü farklari biçimlenmemisti. Bir pasanin konaginin karsisinda bir katibin evi bulunabiliyordu. Bütün insanlar birbirleriyle her gün karsilasir, etiket farkliliklarina ragmen muhatap olurlardi. 18.yy. ve hatta 19.yy. baslarinda bile toplumsal siniflanmaya göre belirlenmis bir mahalle yoktu. 19.yy.’ in ilk yarisina kadar mahalleleri yöneten imamlardi, padisah berati ile tayin edilmekteydi. Dogum, ölüm gibi nüfus kayitlarini tutarlardi. Zamanla mahalle imamlari bu son görevlerini kötüye kullanmislar ve hakkiyla yerine getirememislerdir.


    Osmanli tebaasi ailenin ve mahallenin gözünü ve kulagini üstünde hisseder, evlerin ince duvarlari disarisinin duyamayacagi bir sesle konusmayi icap ettirir. Hane halki mahalle halkina göre yasar.


    Mahalle bir idari birim olmaktan çok bir sosyal birimdir. Osmanli ailesi ile bir bag içerisindedir. Dogum, evlenme, ölüm mahalleyi ortaklasa ilgilendiren ve dayanismaya sevk eden olaylardir. Bir mahallede akrabalik ve hemserilik önemlidir.




    TOPLUMSAL TABAKALARI ITIBARIYLE OSMANLI AILESI





    Osmanli toplumunda bir aristokrasi yoktur. Üretici ve denetici veya yöneten ve yönetilen siniflari vardir.


    Kast sistemi, imtiyazli siniflari devam ettiren bir evlilik düzeni, evlilikle dogan soyluluk söz konusu degildi.





    Osman ogullari hanedani;


    boyunca hiç kimse Osman ogullari ailesini uzaklastirmayi ve tahtlarina geçmeyi düsünmedi. Osman ogullarina bir kutsallik atfedilmistir hakimiyet onlarindir.


    Alti asir


    Osmanlilar 16. asirdan sonra dogulu Müslüman hanedanlarla evlilik bagi kurmadilar. Padisah ogullari cariyelerle padisah kizlarda yabanci ve yerli hanedan olmayan devsirme pasalar veya halktan çikan rütbe sahipleriyle evlendi. Sultanlar kötü muamele, saygisizlik etme, uygunsuz yasamak gibi nedenlerle bir sultan kolayca koca bosama talebinde bulunurdu. Padisah esleri padisah validesi olmadikça sultan unvani tasimazdi.


    Osmanli hanedani 16. asirdan itibaren baska hanedanlarin kadin üyeleriyle siyasi evlilik sistemi terk etmislerdir.


    Osmanlida padisah anneleri de pek çoktur. Bu cariyelerin cahil kadinlar olduklari söylenmektedir, öyle olanlar var ise de ortalamanin üstünde egitim görenler vardir. Osmanli sarayinda Enderun gibi ‘harem’ genç cariyelerin egitildigi bir kurumdur

    Osmanlıda Aile Hayatı

    Osmanli haremine gelen cariyeler mutlaka padisah ve sehzadelere sunulmak için gelmezdi. Harem keyif ve zulüm yeri degildir. Osmanli hükümdarlarinin aile ocagidir.


    19. yy. dan sonra Osman ogullarinin ailesini yasadigi saray harem sulatanlarin yasam ve egitimi degisim ve gelisme geçirmektedir.


    Bu degisim Avrupalilasma, batililasma tarzinda olmustur.





    Ulema aileleri,


    Osmanlida seçkin aileler grubu içinde Müslümanlar arasinda ilmiye sinifi gelir.


    Burada azda olsa ulema efendilerinin kizlarina deginecegim. Çünkü Osmanli cemiyetinde ulema sinifindan olan babalarin kizlarini egitmeleri ve bu sinifa mensup kizlarin cemiyet içindeki yerleri ve davranislari ilginç ve az bilinen bir konudur. Genelde bu sinifin muhafazakar bir dünya görüsüne sahip olduklari,bu tutumla kizlarini okutmadiklari ve eve kapattiklari düsünülür.ancak yapilan arastirmalarla bu sinifin kizlarinin hiçte öyle olmadigi ortalamanin üstünde egitim gördükleri babalari ve kocalari tarafindan simartildiklari anlasilmaktadir. Türk tarihinde okumus kadin öncülerinin bu siniftan çiktigi görülmektedir. Modernlesme hareketlerinde öncü rol oynamislardir.


    Gayrimüslim aileler,


    Osmanlida Bizans tan ve çok eski devirlerden gelen aileler devleti Alliye nin deger verdigi aileler olmuslar belirli devlet hizmetlerinde çalismislar imtiyazlari ve sayginliklari vardir ancak bu hukuki bir imtiyaz ve kontrata dayanmadigi için soyluluklari söz konusu degildir. Osmanli devletinde yasayan Rumlar Osmanliligi benimseyen ve Osmanli tarzi hayatina bagli ailelerdir. Osmanli kültür çevresinde kalan Rum aristokrasisi renkli kökenleri, Avrupa ya açilmisliklari ve muhafazakarliklari ile Osmanli seçkin aileleri içinde önemli bir yere sahiptirler. Rumlu kadinlar Osmanli imparatorlugu üst sinifina mensup hemcinslerinin hayat tarzi ve kültürel kaliplarini paylasmislardir.


    Osmanlida Evlilik Disi Iliskiler;


    Bütün geleneksel toplumlarda oldugu gibi Osmanli toplumunda da evlilik disi iliskiler tepki ile karsilaniyordu.


    Islam hukukuna göre zina yaptigi sabit olan kadin taslanirdi buna recm denilirdi. Ancak Osmanlinin daha ilk dönemlerinde bu cezanin uygulanmasini adeta imkansiz hale getiren hükümler göze çarpiyor.


    Mahalleli uygunsuz iliski kuran insanlarin evine baskin yapip onlari teshir ve alayla mahkemeye getirdiklerinde verilen hüküm zina isnadi seklindedir. Kürek ve hapis cezalari verilmistir. Mesela 1589 yilina ait bir olay, bir imamin karisinin Hizir nam kimse ile iliski kurdugu ve basildiklari için Hizir müebbet kürek cezasina kadin da müebbet hapse mahkum olmustur. Recm cezasi Osmanli tarihinde bir kere verilmis ve uygulanmis ancak hiç hos karsilanmadigi için bir daha tekrarlanmamistir.


    Babasiz çocuk doguran veya nikahsiz yasayan kadinlar toplumca hos karsilanmamistir.Osmanli sehirlerinde konut bölgesinde bekar nüfusun bulundurulmamasina gayret edilmistir.





    Ailede ölüm,


    Osmanli toplumunda ölüm aile mensuplarini, akrabayi ama her seyden önce mahalle halkini ilgilendiren bir olaydi. Ölüme define cemaat sahitlik eder ve cenazeyi kaldirmakla bunu tasdik ederdi.


    Tören ve duanin yapilmasi hane halki ve misafirlerin agirlanmasi dua ve cenaze yemegi her dinden Osmanlilari birbirine baglayan müsterek adetlerdir.





    Çokeslilik,


    Osmanli ailesinin çok esli bir düzene dayandigi yaygin bir görüstür. Fakat yanlistir bu durum hos karsilanmazdi ne gayri ahlaki nede gayri kanuni bir durumdur.


    Ailenin Günlük Yasami;


    Çocuk;


    Osmanli toplumunda ailenin günlük yasami çocuklarini egitimi ve beslenmesi, kari koca iliskileri ve hayatin yükünün paylasilmasi, evin idaresi saglik ve beslenme sorunlarinin çözülmesi gibi gündelik uygulama etrafinda olusur.çocuk ailesi devam ettirecek temel unsurdur ve hayat onun etrafinda olusur.


    Çok çocuklu aile sayisi kentte pek az kirsal bölgede daha yaygindir.


    Osmanli ailesinde çocuk babanin hukuki denetim ve velayeti altindadir. Egitim Osmanli toplumunda her din mensubunun önem verdigi kurumdu.


    Çocuk üzerinde ailenin, akrabalarin, mahalle ve cemaatin kontrolü vardir. Dogan çocugu aile kadar herkes kutlar edepsizlik eden çocugu herkes kinar yani çocuk aile ve cemaatin agirligini üstünde hisseder.


    19.yy.’ a kadar her cemaat daha çok dini egitim çerçevesinde okullarini kurmustur. Müslüman çocuk, mahalledeki hocanin ögrettigi sibyan mektebine, Musevi çocuk sinagogun yanindaki ‘heder’ denen küçük okula Hiristiyan papazlarin egitimine birakiliyordu.


    Devlet bu çocuk konusunda aileye gereken yardimi gösteriyordu. Ikiz, üçüz olursa maas baglamak gibi kimsesiz çocuklarin birbirinin yanina verilerek maas baglanmasi gibi.


    Toplumsal Alanda Kadin ve Erkek;


    Osmanli toplumunda kadin ve erkek genelde birazda bulunmaz. Erkek veya kadin cemiyeti olarak ayri türenler, ayri eglenceler tertip ediliyordu


    Dayak konusunda Osmanli toplumunda hiçbir zaman tasnif edilmeyen bir davranis olmustur. Mahkemelerce cezasiz birakilmamistir.


    Ailenin Tüketimi;


    Osmanli hayatinda tüketim kisitliydi. Örnegin; ayna lüks esyadan sayilirdi. Osmanli ailesi tükettigini kendi üreten bir birimdir.


    Ailenin kadinlari yüksek düzeyde bir üretim faaliyetinde bulunuyordu. Osmanli devleti çok mütevazi bir memleketti. Hiçbir zaman Ankara’da muhtesem konaklar olmamisti. Mevcut binalar son derece mütevazi hayatin yasandigi küçük konaklardi. Mahalli malzeme kullanilirdi.


    Ailenin Hizmetlileri;


    Çok fakir olmadikça orta sinif halkin dahi evinde yardimcilari vardi. Köleler sarayda ve konakta kullanilirdi.

    Osmanli toplumunda evlatlik alma olayinin her zaman olumlu islemedigini belirtmek gerekir. Evlatlik kizlardan vakti gelince evlendirilenler oldugu gibi nesiller boyu ailenin çocuklarina bogaz tokluguna bakan ve sonunda ihtiyar halinde bir kösede birakilanlar olmustur.


    Ailenin Sagligi;

    Üfürükçülük ve batil inanç her toplum gibi Türk toplumunda da vardi. Kadin degersiz görüldügü için ailenin ona tibbi hizmet vermedigi yanlistir. Kirsal kesim haklida dahil tibbi hizmetlerden kadin erkek elinden geldiginde yararlanmaktadir.


    Beslenme Biçimleri;


    Yerli ve yabanci bazi kimseler Osmanli denen zenginligi Istanbul’la sinirlandirmak egilimindedir. Ancak bu zenginlik baskentte ve saray çevresi ile sinirli degildir. Diger bölgelerde yemek kültürü bakimindan birbirleri ile yarisir durumdadir. Anadolu 17.yy’ da bölgeler arasi giden tüketim maddesi degisimi yapilmaktadir. Anadolu kentlerinde ekmek evde pisirilirdi. Seker olarak akide tatli olarak helva kentlerde bulunurdu. Ev kadinlari tursu, makarna, reçel, salça gibi seyleri evde hazirlarlardi.