Pekiştireç ne demek

Konusu 'Zengin Bilgiler' forumundadır ve Ayaz tarafından 2 Mart 2014 başlatılmıştır.

  1. Pekiştireç nedir

    Pekiştireç insan yaşamının her alanında etkisini gösterir. Küçük bebeğin bütün gelişimi titizlikle takip edilir ve en küçük olumlu bir farklılık defalarca alkışlanır. Örneğin, el sallamayı öğrenen bebek, her el sallayışında aile bireyleri tarafından coşkuyla karşılanır, bebek öpülür, kucaktan kucağa aktarılır, okşanır, alkışlanır. Yeniden yapması istenir. Bütün bu pekiştirmeler diğer olumlu değişimler için de devam ettirilir. Okula başlayan çocuk, istenilen davranışlar gösterdiğinde hem öğretmen tarafından, hem de anne baba tarafından övülür. Ayrıca öğrenciye verilen yüksek notlar ve başarı belgeleri birer pekiştireçtir, ödüldür. İyi bir karneyle dönen çocuğa sosyal pekiştireler vermenin yanında bilgisayar veya bisiklet alınır. İş yaşamında başarı elde eden kişi, patronu tarafından taktir sözleriyle birlikte çeşitli pekiştireçlerle ödüllendirilir. İnsanlar yaşamlarındaki her önemli değişim için başka insanlardan olumlu tepki beklerler. Örneğin, giydiğimiz yeni bir giysinin başkaları tarafından fark edilip beğenilmesi hoşumuza gider. Çoğu zaman karşısındakini hoşnut etmek için yalana bile başvurulur. Beğenilmeyen eylem beğenilmiş gibi davranılır. Örneğin, arkadaşının saçlarını beğenmediği halde, onun beklentisini yerine getirmek için “saçların çok güzel olmuş, bu model sana çok güzel yakışmış” denilir. Oysa o kişi içinde aynı şeyleri söylemiyordur; “o saçlarla olsa olsa maymuna benzersin,” diye düşünür.


    İnsan, bebeklikten itibaren aldığı çeşitli pekiştireçlerle daha ileri gitmektedir. Takdir edilmeyen, başarı ilerlemez, görmezden gelinen iyi davranış gelişme göstermez. İnsan, işinde başarı kazandıkça takdir edilir, takdir edildikçe daha büyük başarılar için motivasyonu artar.


    İnsan yaşamında bu denli önemli olan pekiştireç ve ödüllendirme, öğrenmekte güçlük çeken bireylerin yaşamında daha da önem kazanmaktadır. Engelli bireylerin motivasyonu için pekiştireç kullanımı zorunludur; çünkü pekiştirilen çocuk daha da çok şey kazanma çabası içine girer.


    Çocuk eğitiminde pekiştirecin yararlı olup olmadığı eskiden beri süregelen bir tartışmadır. Kimi yararlı bulurken, kimi aksini savunur. Bazıları rüşvet olarak kabul ederken, bazıları da bağımlılık yaptığını savunarak eğitimde yer verilmemesi gerektiğini söyler. Bazı ana babalar, pekiştireçlerin belli bir zamandan sonra etkisini yitirdiğini söyleyerek bu metodu uygulamaktan vazgeçer.


    Belli bir düzen içinde verilmediği zaman pekiştireçlerin etkisini yitirdiği doğrudur. Ancak pekiştirme bir plan içinde kullanılırsa, köklü davranışlar kazandırmak mümkündür. Pekiştireç kullanımı başlı başına bir sanattır. Herkes uygulayabilir; ama herkes aynı sonucu alamaz. Çünkü sabır, dikkat ve tutarlılık gerektiren bir uygulamadır.


    Zihinsel engelli çocukların eğitiminde pekiştirmenin yeri oldukça büyüktür; bazı davranışları pekiştireç olmadan yaptırmak neredeyse imkânsızdır.


    Pekiştirme: Bir davranışın sürekliliğini artırmak için davranıştan sonra ortama olumlu uyaran (pekiştireç) verme veya ortamdan olumsuz uyaran çekme sürecine pekiştirme denir. Kısaca davranışa kalıcılık kazandıran durumdur. Olumlu ve olumsuz olmak üzere iki gruba ayrılır.


    Olumlu pekiştirme davranıştan sonra ortama uyaran verilmesidir; olumsuz pekiştirme ise davranıştan sonra ortamdan uyaran çekilmesidir. Her iki durumda da hedef davranış artar. Örneğin, ayakkabısını yardımsız giyen çocuğa çikolata vermek olumlu pekiştirmedir; çığlık attığı için mola cezası verilen çocuk, çığlık atmayı kestiğinde ceza geri çekilir ve çocuk bunu hissettiğinde ceza almamak için çığlık atmayı keser. Bu durum olumsuz pekiştirmedir. Olumlu pekiştirmede çocuk, sevdiği uyarana (pekiştireç) ulaşmak için istendik davranışları yapar; olumsuz pekiştirmede çocuk, sevmediği uyarandan kurtulmak için olumsuz davranışlar yerine istendik davranışları yapar.