Rüzgar Nedir ve Rüzgar Çeşitleri

Konusu 'Ödevim var' forumundadır ve Lavinia tarafından 17 Ocak 2013 başlatılmıştır.

  1. Rüzgar Nedir ve Rüzgar Çeşitleri nelerdir

    Hava kütlelerinin yatay yöndeki hareketlerine rüzgar denir.

    Rüzgarlar basınç farklılıklarından doğar ve daima yüksek basınç alanlarından alçak basınç alanlarına doğru eser.

    Rüzgarların Özellikleri

    Rüzgarın Hızı

    Hava kütlesinin hareket hızıdır. Rüzgar hızı saniyede metre (m/sn) ya da saatte kilometre (km/sa) olarak ifade edilir.

    Rüzgarın hızı anemometre ile ölçülür.

    Rüzgarın Hızını Etkileyen Etmenler

    Basınç Farkı

    Rüzgarın hızını etkileyen temel etmendir. Basınç alanları arasındaki fark ne kadar fazla ise, rüzgar o kadar hızlı eser. Basınç farkının güçlü olduğu yerlerde izobarlar sık, zayıf olduğu yerlerde ise seyrek geçmektedir.

    İzobar : Hava basıncının aynı olduğu yerleri birleştiren eğrilere izobar (eş basınç) eğrisi denir. Basınç haritalarında bu değerler deniz seviyesine indirgenmiş olarak kullanılır.

    Basınç Merkezlerinin Yakınlığı

    Alçak ve yüksek basınç merkezleri arasındaki uzaklık arttıkça rüzgarın şiddeti azalır. Basınç merkezleri birbirine ne kadar yakın ve aradaki basınç farkı ne kadar fazla ise rüzgar o kadar hızlı eser.

    Rüzgarlar-Rüzgar Çeşitleri
    Rüzgarlar ve Çeşitleri

    Dünya'nın Günlük Hareketi

    Dünya'nın günlük hareketinin etkisiyle rüzgarlar esme yönlerinden sapar. Bu nedenle rüzgarlar basınç farkını izlemeyip izobarlara paralel bir şekilde estiklerinden hızları azalır.

    Dünya ekseni çevresinde dönmeseydi rüzgarlar yüksek basınçtan alçak basınca doğru en kısa yolu izleyerek daha hızlı eseceklerdi. Ancak Dünya'nın ekseni çevresindeki dönüşünün etkisiyle en kısa yolu izlemeyen rüzgarlar daha yavaş eser.



    UYARI : Rüzgarların sapma gücü enleme ve rüzgarın hızına göre değişir.

    Yer şekilleri

    Yeryüzünün dağlık ve engebeli arazilerinde rüzgarın sürtünme etkisi arttığından, hızı azalır. Engebeli olmayan alanlarda, deniz ve okyanuslar üzerinde sürtünme etkisi azaldığından rüzgarın hızı artar.

    Rüzgarın Yönü

    Rüzgarın yönü bulunulan noktaya göre belirlenir ve rüzgar hangi coğrafi yönden geliyorsa ona göre adlandırılır.

    Rüzgarın yönü, basınç merkezlerinin konumuna, Dünya'nın günlük hareketine, yer şekillerine bağlı olarak değişir.

    Dünya'nın Günlük Hareketi

    Dünya'nın ekseni çevresindeki dönüşü nedeniyle rüzgarlar yönlerinden sapar. Rüzgar yönlerini saptıran etkiye koriyolis (coriolis) gücü denir. Koriyolis gücü ile rüzgarlar Kuzey Yarım Küre'de sağa, Güney Yarım Küre'de sola sapar.

    Türkiye'de görülen yerel rüzgarlar, yıldız, poyraz, gün doğusu, keşişleme, kıble, lodos, gün batısı ve karayeldir.

    Rüzgarın Frekansı (Esme Sıklığı)

    Rüzgarın yıl içinde belirli bir yönden esme sıklığına rüzgar frekansı denir.

    Esme sıklığı rüzgar frekans gülleri ile gösterilir.

    Bir bölgede belirli bir sürede rüzgarların en sık estiği yöne egemen rüzgar yönü denir.

    Örneğin Ankara Meteoroloji İstasyonu verilerine göre, Ankara'ya ait yıllık ortalama rüzgar frekans gülüne bakıldığında, yıl içinde kuzeydoğudan esen rüzgarların toplam 5000 esme sayısı ile en fazla olduğu görülür. Yani egemen rüzgar yönü kuzeydoğudur.

    UYARI : Bir yerin rüzgar gülüne bakarak egemen rüzgar yönü ve o yerdeki yer şekillerinin uzanış yönü hakkında bilgi edinebiliriz.

    UYARI : Birbirine komşu iki yerin farklı ısınması durumunda öncelikle rüzgar görülür.

    Rüzgar Çeşitleri

    Rüzgarlar, oluşumlarına, esiş sürelerine ve etki alanlarına göre üçe ayrılırlar :

    Sürekli Rüzgarlar

    Genel Hava dolaşımına bağlı, sürekli basınç kuşakları arasında yıl boyunca yön değiştirmeden esen rüzgarlardır.

    Alizeler

    30° enlemlerinden (DYB) Ekvator'a (TAB) doğru esen rüzgarlardır.

    Dünya'nın ekseni çevresindeki hareketi nedeniyle sapmaya uğrayarak, Kuzey Yarım Küre'de kuzeydoğudan, Güney Yarım Küre'de güneydoğudan eserler.

    En düzenli ve sürekli esen rüzgarlardır.

    Okyanus akıntılarının yönlerini düzenlerler.

    Başlangıçta kuru olan bu rüzgarlar, deniz üzerinden aldıkları nemi Ekvator çevresine yağış olarak bırakırlar.

    Ters Alizeler (Üst Alizeler)

    Ekvator'dan (TAB), 30° enlemlerine (DYB) doğru esen üst rüzgarlardır.

    Her yerde ve her zaman görülmezler.

    Yeteri kadar sürekli ve güçlü değillerdir.

    30° enlemleri çevresinde aşağıya doğru alçaldığından yağış oluşumunu engellerler.

    Batı Rüzgarları

    30° enlemlerinden (DYB), 60° enlemlerine (DAB) doğru esen batı yönlü rüzgarlardır.

    Kuzey Yarım Küre'de güneybatıdan, Güney Yarım Küre'de kuzeybatıdan eserler.

    Yön ve süreklilikleri oldukça değişkendir.

    Denizden karaya estikleri için orta kuşak karaların batı kıyılarına bol yağış bırakırlar.

    Kıtaların batı kıyılarında okyanus ikliminin gelişmesine neden olmuşlardır.

    UYARI : Batı rüzgarları sıcak su akıntılarının yön değiştirmesine neden olur ve akıntıları güçlendirirler.

    Kutup Rüzgarları

    Kutuplardan (TYB) 60° enlemlerine (DAB) doğru esen soğuk ve kuru rüzgarlardır.

    Kuzey Yarım Küre'de kuzeydoğudan, Güney yarım Küre'de güneydoğudan eserler.

    Kuzey Yarım Küre'de kış aylarında etki alanlarını güneye doğru genişleterek okyanusların batı kıyılarında karasal iklimlerin gelişmesine neden olurlar. Yazın ise zayıflar ve kutuplara doğru çekilirler.

    UYARI : Sürekli rüzgarlar yıl boyunca varlığını sürdüren sürekli basınç merkezleri arasında eser.