Şeyhülislam Veliyüddin Efendi Kimdir

Konusu 'Hayat hikayeleri' forumundadır ve Nehir tarafından 3 Haziran 2014 başlatılmıştır.

  1. Şeyhülislam Veliyüddin Efendi Hakkında Bilgi

    XVIII. asırda yetişmiş olan değerli şeyhülislâmlardan ve en yüksek talik ve celi hattadlarından olan Veliyüddin Efendi, yeniçeri ocağının altmış dördüncü solak ortası ihtiyarlarından Hacı Mustafa Ağa'nın oğlu olup büyük babası da solak başılık etmiştir.

    Veliyüddin Efendi, Silivrikapı semtinde doğmuş, tahsilden sonra önce, babasının yaptırmış olduğu medreseye müderris olmuştur. Müstaidleri himaye ederek yetiştirmesini seven Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'ya intisab etti; Haremeyn (Mekke-Medine) müfettişi oldu. 1142 H. - 1729 M. senesinde Halep, daha sonra Mısır ve Medine-i Münevvere mollalıklarında bulundu; İstanbul kadısı payesini aldı; 1169 Şaban - 1756 Mayıs'ta Anadolu kazaskeri ve 19 Şaban 1171 - 28 Nisan 1758'de Rumeli kazaskeri oldu; bu son hizmette iken pâdişâhın bir biniş günü verilen uydurma arzuhallerle yolsuzluklarından şikâyet edilmesi üzerine tayininden yüz gün sonra, 28 Zilkade 1171 -3 Ağustos 1758'de azlolunarak Manisa'da ikamete memur oldu.

    İsmail Asım Efendi şeyhülislâm olup vezir-i azamla birlikte pâdişâh III. Mustafa tarafından huzura kabul olunduğu gün her ikisi de affını rica etmeleri üzerine, istekleri kabul olunarak İstanbul'a geldi (1 Zilhicce 1172 - 26 Temmuz 1756).

    İsmail Âsım Efendi'nin vefatı üzerine şeyhülislâmlık Veliyüddin Efendi'ye verilmek istenmiş ve kendisine kapıcılar kethüdası gönderilerek davet edilmişti; fakat beş on günden beri hasta olup inip binmeye kudreti olmadığını ve söz arasında pâdişâhın bu teveccüh ve inayetinin hastalığın sıhhate dönmesine vesile olduğunu beyan ettiğinden, kapıcılar kethüdası dönüşünde durumu aynen arzetmesi üzerine, bu sözler hoşuna giden III. Mustafa iyi oluncaya kadar evinde oturmak üzere şeyhülislâmlara mahsus jerve-i beyza denilen hil'ati evine göndermek suretiyle seleflerinden hiçbirisine nasib olmyan teveccüh ve iltifatı göstermiştir (28 Cemaziyelâhır 1173 - 16 Şubat 1760).

    Veliyyüddin Efendi 6 Safer 1175 - 6 Eylül 1761 tarihine kadar bir buçuk seneden ziyade bu makamda kaldı. Meşreb itibariyle hiddetli olduğundan azlolunarak Maltepe'ye ve oradan da zamanı gelince hacca gitmek üzere Bursa'ya gönderildi ve yerine Karabekirzâde Ahmed Efendi getirildi.

    24 Zilkade 1180 - 23 Nisan 1762'de Dürrizâde Mustafa Efendi'nin istifası üzerine ikinci defa şeyhülislâm oldu; vefatı tarihi olan 13 Cemaziyelâhır 1182 - 25 Ekim 1768'e kadar mevkiini muhafaza etti. Eyüp'te Şeyh Murad kabristanına defnedilen Veliyyüddin Efendi'nin yerine üç defa Rumeli kazaskeri olan Pirizâde Osman Sâhib Efendi şeyhülislâm oldu.
    Veliyyüddin Efendi, talik yazıyı meşhur Durmuşzâde Ahmed Efendi'den meşk ederek asrının en üstad hattatlarından olmuştur. Nefis yazıları pek çoktur. Damad İbrahim Paşa'nın Şehzâdebaşı'ndaki çeşmelerinin yazıları, Hekimoğlu Ali Paşa Camii yanındaki sebil ve çeşmesiyle cami avlusunun iki kapısı üzerindeki yazılar, Eytifde Baba Haydar mahallesinde şeyhülislâm Seyyid Mustafa Efendi'nin yaptırmış olduğu Tamışvar tefcfcesi'nin kapısı üzerinde nefis yazı ile III. Mustafa'nın Üsküdar'da yaptırmış olduğu Ayazma Camii'nin tarih kitabesinin yazısı, Veliyyüddin Efendi'nindir.

    Veliyyüddin Efendi, en nefis ve nadide kitapları hâvi kütüphanesini vefatından üç ay evvel Bayezid Camii içinde namına mensup kütüphaneye koyarak vakfetmek suretiyle ahlâfa bir ilim âbidesi bırakmıştır.

    III. Mustafa zamanında iki defadaki şeyhülislâmlığı üç sene iki ay kadardır. Namına nispet edilen Veliefendi çayırında bir çeşmesi olup Edirnekapı ile Otakçılar arasındaki Bahir Mustafa Paşa'nın yaptırmış olduğu Nakşibendî tekkesine minber koydurmuştur.

    Namına menkibeler nakledilen Veli Efendizâde kazasker Mehmed Emin Efendi, bunun oğludur. Mehmed Emin Efendi, reisül ulemâ olup bu da babasının kütüphanesine tedarik ettiği nadir eserleri koymuştur. Bundan başka, medrese talebelerinin sorup kütüphanede bulunmıyan kitapları ya tedarik etmek veyahut istinsah ettirmek suretiyle babasının kütüphanesini büyütmüştür.

    Veliyyüddin Efendi'nin ikinci şeyhülislâmlığına kadar İstanbul fetvahanesindeki müsevvidlerin maaşları, yazmış oldukları fetvalardan aldıkları üçer akçeden ibaret olup bu cüz'i para ile müsevvidler ziyade sıkıntı çekip zaruret içinde bulunuyorlardı. Veliyyüddin Efendi bunların maişetlerine medar olmak üzere Bolu kazası şer'i hâsılatını fetvahaneye' arpalık yaptı. Bu suretle beşyüz kuruş hasıl olursa bunun beşte biri fevta emininin, mütebakisi de müsevvidlerin olacaktı.

    Veliyyüddin Efendi ailesine Ekşiaşzâde denildiğini Şamdanzâde yazıyor. Lâle meraklısı olup birçok çeşit lale yetiştirmişti.