Sözlü edebiyatın özellikleri maddeler halinde

Konusu 'Soru ve cevaplar' forumundadır ve Nehir tarafından 15 Ağustos 2014 başlatılmıştır.

  1. Sözlü edebiyatın özellikleri nelerdir

    Türklerin henüz yazıyı kullanmadıkları dönemdeki edebiyattır. Bu dönem edebiyatı, sözlü olarak üretilmiş ve kulaktan kulağa, dilden dile yayılarak devam etmiştir. Bu dönemde edebiyatımızı Şamanizm, Maniheizm, Budizm gibi dinler etkilemiştir.

    Genel Özellikleri

    Dönemin ürünleri müzik eşliğinde ("kopuz" adı verilen sazla) dile getirilmiştir.


    Kullanılan ölçü "hece" ölçüsüdür.


    Nazım birimi "dörtlük"tür.



    Dönemine göre sade bir dili vardır.



    Dizelere genel olarak yarım kafiye (uyak) hâkimdir.


    Daha çok tabiat, aşk ve ölüm konuları işlenmiştir.



    Bu döneme yönelik elimizdeki en önemli ve eski kaynak Kaşgarlı Mahmut'un "Divan-ı Lügat-it Türk" adlı eseridir.


    Dönemin Ürünleri:

    KOŞUK

    "Sığır" denilen sürek avları sırasında söylenen şiirlere verilen isimdir.


    Dörtlüklerle söylenmiştir.


    Hece ölçüsü kullanılmıştır.


    Yiğitlik, aşk, tabiat, hasret, doğa güzelliği, savaş gibi konular işlenmiştir.



    Kafiye düzeni "aaab, cccb, dddb" şeklindedir.



    Bu tür daha sonra Halk edebiyatındaki "koşma"nın karşılığıdır.


    SAV

    Dönemin özlü sözleridir.


    "Sav"lara bugünkü atasözlerinin ilk şekli diyebiliriz.


    SAGU

    "Yuğ" adı verilen ölüm törenlerinde, ölen kişilerin iyiliklerini ve duyulan acıları dile getiren şiirlerdir.


    Kafiye düzeni koşuktaki gibidir.


    Halk edebiyatındaki karşılığı "ağıt", Divan edebiyatındaki karşılığı "mersiye"dir.


    DESTAN

    Destanlar, kökü tarihe dayanan, ilhamını tarihten alan bir halk edebiyatı verimi olduğundan, Türk milletinin tarihten önceki çağlarda yaşayış ve inanışlarını destanlarda, olduğu gibi bulabiliriz.

    Destanlar, milletlerin zihinlerinde derin etki bırakan savaş, göç, afet, kıtlık gibi olayların etkisiyle söylenmiş, halk arasında kendiliğinden oluşan uzun manzum hikâyelerdir.

    Destanlar sadece eski, köklü bir tarihî geçmişi olan milletlere özgüdür. Bir millet büyük olaylar, savaşlar v.b. yaşamamışsa destanı oluşmaz.

    Sözlü edebiyatın en önemli kaynağı destanlardır. Dünya edebiyatları içinde destanlar yönüyle en zengin edebiyat, Türk edebiyatıdır. Diğer milletlerin bir veya iki destanı varken Türklerin bunlardan fazla destanı vardır.

    Destanların Özellikleri:

    Toplumun ortak görüşlerini yansıtması



    Olağanüstü özellikler taşıması



    Kişilerinin seçkin olması (Kral, Han, Hakan, vb.)



    Sade ve ulusal dilde söylenmiş olması



    Ulusal nazım ölçüsüyle söylenmiş olması



    Oldukça uzun olması



    Konuları bakımından savaş, deprem, yangın, mizah, ünlü kişilerin yaşamları şeklinde sıralanabilmesi