TBMM'ye Karşı Çıkan Ayaklanmalar Nelerdir?

Konusu 'Tarih konu anlatımı' forumundadır ve Lavinia tarafından 12 Ocak 2013 başlatılmıştır.

  1. TBMM'ye Karşı Çıkan Ayaklanmalar Kısaca

    Nedenleri:

    - İstanbul Hükümeti'nin TBMM aleyhine yayınladığı fetva.
    - M.Kemal ve arkadaşlarının gıyabî olarak idam istemiyle yargılanmaları.
    - İstanbul Hükümeti'nin Anadolu üzerinde otorite kurmak istemesi.
    - İstanbul Hükümeti'nin Milli Mücadele'yi İttihatçı ve Bolşevik olarak nitelendirmesi.
    - İtilaf Devletleri'nin Milli Mücadele'nin Padişah ve Halifeye karşı yapıldığı şeklindeki propagandaları.
    - İngilizler'in boğazların iki tarafında da tampon bölge oluşturmak istemeleri.
    - Asker kaçaklarının otorite boşluğundan yararlanmak istemeleri.
    - Bazı kişilerin manda ve himaye istemesi.
    - Azınlıkların işgallerden yararlanarak bağımsız devlet kurma çabaları.
    - Kuva-yı Milliye birliklerinin disiplinsiz hareketleri.
    - Bazı Kuva-yı Milliye birliklerinin Düzenli Ordu'ya katılmak istememeleri.

    A) İstanbul Hükümeti'nin Neden Olduğu Ayaklanmalar
    1) Anzavur Ayaklanması
    - Jandarma emeklisi Binbaşı Ahmet Anzavur tarafından çıkarılmıştır.
    - Balıkesir, Biga, Gönen, Manyas ve Susurluk çevresinde yayılmıştır.
    - Ayaklanmayı Çerkez Ethem bastırmıştır.

    2) Kuva-yı İnzibatiye (Halifelik Ordusu) Ayaklanması
    - Kuva-yı Milliye'ye karşı İngilizler'in yardımları ile kurulmuştur.
    - İzmit ve Geyve çevresinde etkili olmuştur.
    - Ayaklanma Ali Fuat Paşa tarafından bastırılmıştır.
    - Kuva-yı İnzibatiye birliklerinin bir kısmı Kuva-yı Milliye'ye katılmıştır.

    B)İstanbul Hükümeti ve İşgalci Devletlerin Kışkırtmaları İle Çıkarılan Ayaklanmalar
    1) Bolu, Düzce, Hendek ve Adapazarı Ayaklanmaları
    - Boğazların kontrolünü sağlamak için İngilizler'in desteği ile çıkarılmıştır.
    - Ayaklanma, Çerkez Ethem’in yardımları ile Ali Fuat Paşa ve Refet Bey tarafından bastırılmıştır.

    2) Yozgat Yenihan Ayaklanması
    - Osmanlı Hanedanı'na bağlı ayanlardan olan Çapanoğulları Yozgat'ta, Aynacıoğulları ise Zile'de ayaklanmışlardır.
    - Çerkez Ethem ayaklanmayı bastırmaya çalışmış, ancak Yunan ilerleyişi başladığından Batı Cephesi'ne geri çağrılmıştır.
    - Yıl sonunda ayaklanma merkezden gönderilen güçler tarafından bastırılmıştır.

    3) Afyon Ayaklanması
    - Yunanlar'ın kışkırtması sonucu Çopur Musa Afyon'da "Din elden gidiyor" diyerek ayaklanmıştır.
    - Kuva-yı Milliye güçleri ayaklanmayı bastırmıştır.

    4) Konya Ayaklanması
    - Delibaş Mehmet, hükümet binasını basmış ve binaya el koymuştur.
    - Milli güçler tarafından ayaklanma bastırılmıştır (22 Kasım 1920).

    5) Milli Aşiret Ayaklanması
    - Urfa Viranşehir'de Fransızlar'ın kışkırtmaları sonucu ayaklanmışlardır.
    - Ayaklanma Kuva-yı Milliye tarafından bastırılmıştır.

    6) Ali Batı Ayaklanması : Midyat ve Nusaybin çevresinde çıkmıştır.
    7) Şeyh Eşref Ayaklanması : Bayburt'ta çıkmıştır.
    8) Koçkiri Ayaklanması : Erzincan, Zara ve Koçkiri çevresinde çıkmıştır.
    9) Cemil Çeto Ayaklanması : Garzan ve çevresinde çıkmıştır.

    C) Azınlıkların Çıkardığı Ayaklanmalar
    1) Rum Ayaklanmaları
    - Rumlar, Trabzon'da Pontus Rum Devleti'ni kurma düşüncesiyle ayaklanmışlardır.
    - İngilizler tarafından desteklenmiştir.
    - Kurtuluş Savaşı boyunca en uzun süren ayaklanma, Pontus Rum ayaklanmasıdır.
    - Ayaklanma Şubat 1923'te bastırılabilmiştir.

    2) Ermeni Ayaklanmaları
    - Fransızlar'ın desteği ile Ermeni İntikam Alayı Adana ve çevresinde katliamlar yapmıştır.
    - Ayaklanma Güneydoğu Anadolu'ya yayılmıştır.
    - Milli Mücadele'nin kazanılması ile ayaklanmalar bastırılmıştır.

    D) Kuva-yı Milliye Taraftarı Olup Sonradan Ayaklananlar
    1) Demirci Mehmet Efe Ayaklanması
    - Denizli, Burdur, Dinar ve Çal çevresinde çıkmıştır.
    - Ayaklanmayı I.İnönü savaşından önce Refet Bey bastırmıştır (30 Aralık 1920).

    2) Çerkez Ethem Ayaklanması
    - Kütahya, Gediz ve Demirci çevresinde çıkmıştır.
    - Çerkez Ethem, I.İnönü Savaşı sırasında Düzenli Ordu'ya saldırmıştır.
    - I.İnönü Savaşı'ndan sonra ayaklanma bastırılmıştır (24 Ocak 1921).
    - Çerkez Ethem ve arkadaşları Yunanlar'a sığınmıştır.

    TBMM'NİN AYAKLANMALARA KARŞI ALDIĞI ÖNLEMLER
    - Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarılmıştır (29 Nisan 1920).
    - İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur (11 Eylül 1920).
    - İstanbul Hükümeti ile tüm ilişkiler kesilmiş, İstanbul'dan gelen evraklar geri gönderilmiş, İstanbul Hükümeti'nin yaptığı her türlü iş yok sayılmıştır.
    - Düzenli Ordu kurularak Kuva-yı Milliye birlikleri kaldırılmıştır.
    - İstanbul Hükümeti'nin çıkardığı fetvaya karşılık, Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi tarafından karşı fetva yazılarak Milli Mücadele'nin haklılığı halka duyurulmuştur.

    Ayaklanmaların Sonuçları:
    - Kurtuluş Savaşı uzamıştır.
    - Milli Mücadele'nin kazanılması gecikmiştir.
    - Yunanlar, Anadolu'da ilerleme fırsatı bulmuştur.
    - Boş yere kardeş kanı dökülmüştür.
    - TBMM gücünü, ayaklanmaları bastırmak için kullanmıştır.
    - TBMM, tüm ayaklanmaları bastırarak Anadolu'da otoriteye hakim olmuştur.

    Not: Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve Şeyh Said İsyanı olayıyla ilgili çıkarılan Takrir-i Sükun Kanunu, amaç bakımından birbirine benzer

    İSTİKLÂL MAHKEMELERİ (11 Eylül 1920)


    Kuruluş Nedeni:
    - TBMM'ye karşı ayaklanmaların çıkması.
    - Anadolu'da eşkıyaların çoğalması ve iç güvenliği tehdit etmeleri.
    - Kuva-yı Milliye birliklerinin düzensiz hareket etmeleri.
    - Askerden firar edenlerin artması.
    - TBMM'nin tüm yurtta otoriteyi eline almak istemesi.

    Hıyânet-i Vataniye Kanunu kabul edilmiştir (29 Nisan 1920).
    İstiklâl Mahkemeleri kurulmuştur (11 Eylül 1920).


    İstiklâl Mahkemeleri'nin Özellikleri:
    - Mahkeme kararlarında temyiz hakkı yoktur.
    - Mahkeme üyeleri TBMM üyeleri arasından seçilmiştir.

    İstiklâl Mahkemeleri'nin Yararları:
    - Asker kaçakları orduya geri dönmüştür.
    - Ayaklanmalar bastırılmıştır.
    - İç güvenlik sağlanmıştır.
    - Devlet organları işlemeye başlamıştır.
    - Vergi ve asker alımları kolaylaşmıştır.

    Not
    1: İstiklal Mahkemeleri ilk kez TBMM'ye karşı ayaklanmalar sırasında kurulmuştur.
    2: Tekalif-i Milliye Emirleri'ne karşı çıkmalar başlayınca İstiklal Mahkemeleri yeniden devreye girmiştir.
    3: Şeyh Said İsyanı sırasında İstiklal Mahkemeleri yine işlevini yerine getirmiştir.