Türk Efsanelerinin Sınıflandırılması

Konusu 'Soru ve cevaplar' forumundadır ve Nehir tarafından 15 Ağustos 2014 başlatılmıştır.

  1. Türk efsanelerinin sınıflandırılması hakkında bilgi

    1. Dünyanın Yaratılışı ve Sonu İle İlgili Efsaneler
    Dünyanın yaratılışı ve kıyamet gününü konu alan efsanelerdir.
    2. Tarihi Efsaneler
    Tarihi efsanelerde kişisel kahramanlıklar ağır basar. Bu efsanelerde kahramanlar manevi güçlerden önemli ölçüde yardım görerek başarıya ulaşırlar.
    3. Doğaüstü Kişiler ve Varlıklar Üzerine Efsaneler
    a) Kader ve alınyazısı ile ilgili efsaneler.
    b) Ölüm ve ölüm ötesi ile ilgili efsaneler.
    c) Cinler, periler, …vb. doğaüstü güçteki yaratıklarla ilgili efsaneler.
    d) Hastalık ve sakatlık getiren “alkarası” gibi varlıklarla ilgili efsaneler.
    e) Büyücü, üfürükçü… gibi doğaüsüt güçleri olanlarla ilgili efsaneler.
    Bu efsanelerde, genellikle loğusa kadınlara musallat olan “alkarası”, insanlara kötülük yapan cinler, geceleri atlara binip onları yoran ve yelelerini ören, çeşitli kılıklarda insanların karşısına çıkıp onları korkutan, hasta eden, öldüren ya da başlarına çeşitli belalar getiren varlıklarla, ejderhalarla, mitolojik yılanlarla ilgili olaylar anlatılır.
    4. Dini Efsaneler
    Bu efsanelerin hemen hepsinin dini motifler üzerine kurulmaları ve İslamiyet’le ilgili oluşları en önemli yönleridir. Dini efsanelerde kutsallık ve olağanüstülük, diğer efsane türlerinde olduğu gibi her zaman ön plandadır.
    Toplumda saygınlık kazanmış, kerametler göstermiş bazı kişilerin ölümleri, öldükten sonra da mezarları yada türbeleri ile ilgili bazı efsaneler anlatılır. Dini efsanelerin çoğunda

    dolaylı da olsa kıssadan, hisse çıkarma özelliği görülür. Çaresiz kalan insanlar adları etrafında dini efsaneler oluşan kutsal sayılan yerlere adaklar adayıp kurban keserler.
    Ermiş ya da veli olarak bilinen dini kişilerin keramet gösterdiğine inanılır. Dini efsanelerin kahramanları halk arasında gerçek ve kutsal olarak kabul edilir.
    1. Hayvanlar Üzerine Efsaneler
    Hayvanlarla ilgili efsanelerin dayandığı ana motifi “insan özelliği gösteren havyanlar” motifidir. Bu efsanelerin konusunu insan gibi davranış gösteren; aşık olan, şarkı söyleyen, konuşan, akıl veren havyanlar oluşturur.
    Hayvanlar üzerine anlatılan efsanelerin bir özelliği de insanlara ders vermesidir. Ayrıca bu efsanelerde hayvanlara zarar vermenin kötü sonuçları, onlara iyi davranıp, dostluklarını kazanmanın yararları sergilenir.
    6. Doğa İle İlgili Efsaneler
    doğa ile ilgili efsanelerde de kıssadan hisse çıkarma amacı ağrı basmakta olup iyiler için bir kurtuluş kötüler içi bir cezalandırma konumunda ona “taş kesilme motifi” ön plandadır.
    Bu efsanelerde sevenin sevdiğine verilmesi, nimetlere, bazı kutsal değerle saygılı davranılması, insanların birbirine yardım etmeleri gereği vurgulanır. Doğa ile ilgili efsanelerde mağaralar, önemle üzerinde durulan doğa parçalarıdır. Göller, çeşmeler ve pınar başları yine doğa ile ilgili efsanelerin ana konularındandır.
    Bu nedenle doğa ile ilgili efsaneleri:
    a) Dağ, göl, pınar, kaplıca ve mağaralarla ilgili olanlar
    b) Taş kesilme olayıyla ilgili olanlar
    c) Çeşitli yapılarla ilgili olanlar
    d) Yer adları ile ilgili olanlar
    olmak üzere dört grupta toplayabiliriz.