ünsüz benzeşmesi konu anlatımı ve örnekler

Konusu 'Türkçe edebiyat' forumundadır ve Ceren tarafından 12 Ocak 2016 başlatılmıştır.

  1. Ceren

    Ceren Süper moderatör

    ünsüz benzeşmesi konu anlatımı ve örnekler

    Dilimizde ünsüzler sert ve yumuşak olmak üzere iki gruba ayrılır. Sert ünlüler “ç, f, t, h, s, k, p, ş” ünsüzleridir. Bunun dışında kalanlar ise yumuşak ünsüzlerdir.

    Bir sözcük sert bir ünsüzle bitiyor ve o sözcüğe ünsüzle başlayan bir ek geliyorsa, ekin başındaki ünsüz sertleşir. Buna ünsüz benzeşmesi denir. Elbette bu benzeşme sert ve yumuşak şekli olan seslerde söz konusudur. Bu özelliği dört seste görüyoruz;

    p – b, ç – c , t – d, ğ – g

    Şimdi bu kuralı örneklendirelim:

    “Kitap” sözcüğünün sonundaki “p” sesi serttir. Bu sözcüğe biz “-de” hal ekini getirirsek “kitapda” sözü oluşur. Bu durumda ekin başındaki “d” sesi yumuşak olduğundan sözcükte ünsüz benzeşmesine aykırı bir durum görülür. Kurala uyulması için, “d” sesi sertleşmelidir. Bunun serti ise, yukarıda göstermiştik, “t” dir. Dolayısıyla sözcük, “kitapta” olacaktır.

    okul-dan > okuldan
    av-cı > avcı
    ağaç-dan > ağaçtan
    ocak-cı > ocakçı

    Yukarıdaki sözcüklerde eklerin sözcüğe nasıl uyduğu görülüyor. Birinci gruptaki sözcüklerde ek, yumuşak ünsüzle biten sözcüklere geldiğinde değişmemiş, ancak ikinci gruptaki sert ünsüzlere geldiği zaman sertleşmiştir. Bu durum sadece çekim eklerinde değil yapım eklerinde de geçerlidir. Ekler sayılara geldiğinde de aynı durum geçerlidir. Sayının sesleri nasılsa ek de öyle olmalıdır.

    Örnek: 11′de, 8′den, 5′te, 3′ten

    Özel isimlerde de aynı kural geçerlidir.

    Örnek: Samsun’dan, Emin’de, Sinop’tan, Yunus’ta