Yaşadığınız yerin yeryüzü şekillerini araştırınız

Konusu 'Ödevim var' forumundadır ve Lavinia tarafından 11 Ekim 2013 başlatılmıştır.

  1. Aşağıda Türkiye'nin 7 bölgesinin yeryüzü şekilleri bakımından özelliklerini inceleyebilirsiniz. Yaşadığınız ilin bulunduğu bölgeye göre ihtiyacınız olanı seçip kullanabilirsiniz.

    Marmara Bölgesi yeryüzü şekilleri

    Yüzey şekilleri, doğu-batı doğrultusunda uzanan dağlar ve platolarla kaplı yüksek alanlar, havzalar ve ovalardan oluşan çukur alanlarla kuzeyden güneye doğru birbirini izler.Kuzeyde orta yükseklikteki Yıldız(Istıranca) dağları ve platolarla kaplı Çatalca-Kocaeli yarımadaları yer alır. Bunların güneyinde Ergene Havzası'ndan başlayarak, Marmara çukuru üzerinde Adapazarı ovasına kadar uzanan alçak bir alana geçilir. Bölgenin güneyinde, en yüksek engebeleri oluşturan Uludağ ve Biga Dağları'yla, Samanlı ve Güney Marmara kıyıdağları arasında Biga, Manyas, Ulubat, Bursa ve İnegöl Ovalarından oluşan bir havzalar dizisi sıralanır. burası Türkiye'de depremlerle en çok sarsılan alanlardan biridir.
    Bölgenin en önemli akarsuları;doğuda Sakarya, batıda Ergene ve Meriç, güneyde Susurluk'tur.
    Anadolu yakası göl bakımından zenginliği ile dikkati çeker (Manyas, Ulubat, İznik, Sapanca). Trakya yakasında yer alan terkos, Büyükçekmece ve Küçükçekmece göllerinden İstanbul'un su gereksinimi sağlanır.

    Karadeniz Bölgesi Yeryüzü şekilleri

    Bölgede, çeşitli jeolojik zamanlara ait araziler bulunmakla birlikte, daha çok III. jeolojik zamanda oluşmuş araziler yer alır. Dağlar kıyıya paralel uzanır. Bu dağlara Karadeniz Dağları ya da Kuzey Anadolu Dağları adı verilir. Kuzey Anadolu Dağları kıyı ve iç sıra dağları olarak ikiye ayrılır. Bu iki sıradağ kuşağını Kuzey Anadolu Fay Hattı birbirinden ayırır.
    Dağlar, Batı Karadeniz Bölümü’nde yaklaşık 2000 m. yükseltiye sahiptir. Orta Karadeniz Bölümü’nde yükselti azalarak 1000 m.ye iner. Doğu Karadeniz Bölümü’nde ise yükselti artarak yaklaşık 4000 m.ye çıkar.
    Bölgede, ovalar çok az yer kaplar ve genellikle Orta Karadeniz Bölümü’nde toplanmıştır. Çarşamba ve Bafra ovaları bölgenin en büyük ovalarıdır.

    Bölgenin en önemli akarsuları Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya, Çoruh, Bartın ve Yenice (Filyos) dir. Yerşekillerinin özelliği nedeni ile, göllerin yüzölçümü küçüktür. Sera, Tortum, Uzungöl, Yedigöller ve Abant bölgenin başlıca gölleridir. Doğu Karadeniz Bölümü’nün yüksek dağ zirvelerinde ise buzul (sirk) gölleri bulunur.
    Yerşekillerinin özelliği nedeni ile ulaşım kıyı şeridinde yoğunlaşır. İç kesimlerle olan bağlantı Kalkanlı (Zigana) ve Kop gibi önemli geçitlerle sağlanır. Ayrıca, bölgedeki dağlar denize paralel uzandığı için, kıyılarda boyuna kıyı tipi görülür.


    İç Anadolu Bölgesi Yeryüzü şekilleri

    Bölge, yeryüzü şekilleri bakımından sade bir görünüme sahiptir. Yer şekilleri çeşitlilik göstermez. Engebeli araziler fazla olmadığı için, kara ve demiryolu ulaşımına oldukça elverişlidir. Bölgenin çoğu yerinde genellikle 1000 m yükseltiye sahip düzlükler bulunur. En alçak yerleri olan Sakarya ve Kızılırmak vadilerindeki yükselti 700 m civarındadır.

    Bölgenin güneyinde Kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda uzanan dağlar volkanik kökenli dir. Başlıcaları; Hasandağı, Karacadağ, Karadağ, Erciyes Dağı ve Melendiz Dağları'dır. Bölgedeki kıvrım dağları ise doğuda geniş bir alan kaplar. En önemlileri, Ak dağlar, Hınzır Dağı, Tecer Dağı ve Yıldız Dağları'dır.

    Platolar en fazla bu bölgemizde yer alır. Batıda Haymana ve Cihanbeyli, güneyde Obruk, doğuda da Bozok (Kızılırmak) plâtolarıyla, Ege Bölgesi sınırı boyunca Yazılıkaya (Bayat) ve Doğu Anadolu Bölgesi sınırı boyunca da Uzunyayla gibi platolara sahiptir. Tuz Gölü çevresi Türkiye'nin en büyük kapalı havzasıdır.

    İç Anadolu'nun bazı ovaları oldukça geniştir. Konya ovası, Türkiye'nin en büyük ovasıdır. Eski bir göl tabanıdır. Geniş ovalardan diğeri Tuz Gölü'nün güneyindeki Aksaray Ovası'dır. Haymana platosunun batısındaki Yukarı Sakarya Ovası da geniş alan kaplar. Küçük ovalar olan Eskişehir, Ankara, Kayseri ve Develi ovaları, platolar arasındaki çukurluklarda yer almaktadır.

    İç Anadalu Bölgesi'nin Orta Kızılırmak bölümü geniş çaplıdır. Bu bölgedeki dağlar sönmüş yanar dağlardandır. Kışın yağışlı yazın ise sıcaktır. Doğal bitki örtüsü bozkırdır. Buğday, arpa ve şeker pancarı yetiştirlir.

    Doğu Anadolu Bölgesi Yeryüzü şekilleri

    Bölge Türkiye’nin en yüksek ve engebeli bölgesidir. Ortalama yükseltisi 1500 metrenin üzerindedir. Türkiye’nin en yüksek dağları buradadır. Hem kıvrılma ile oluşmuş en yüksek dağlar hem de volkanizma ile oluşmuş yüksek dağlar bu bölgemizdedir. Bölgede üç önemli dağ kuşağı bulunur.
    Birincisi, Güneydoğu Toroslar’dır. En engebeli ve yüksek kesimleri Hakkari Bölümü’ndedir.
    Türkiye’de en yaygın buzul şekilleri, Buzul ve İkiyaka Dağları üzerinde bulunur.
    Bu dağlar arasında volkanizmanın etkili olduğu volkan konileri bulunmaktadır. Bunlar Van Gölü’nün batısından başlayarak kuzeydoğu yönünde fay hattı boyunca uzanan Nemrut, Süphan, Tendürek ve Ağrı dağlarıdır.

    Doğu Anadolu’da akarsularla yarılmış çevresine göre yüksekte olan çok değişik tipte platolara rastlanır. Bunlara; Fırat’ın oluşturduğu Uzunyayla Platosu ile Aras Nehri kolları tarafından oluşturulmuş Erzurum-Kars ve Ardahan Platoları örnek gösterilebilir.
    Bölgede ovalar az yer kaplar ve çoğu dağlar arasındaki tektonik çukurlara yerleşmiş düzlükler şeklindedir. Bu ovaların yükseltileri, doğuya doğru gidildikçe artar.

    Güneydoğu Anadolu Bölgesi yeryüzü şekilleri

    Bölgenin kuzey kesiminde Güneydoğu Toroslar’ın güney yamaçları yer alır. Bu kuşak üzerinde Uzuncaseki (Raman) dağları vardır. Diyarbakır Havzası’nın güneyinde Mazı ve Midyat dağlarının yer aldığı Mardin Dağları bulunur. Güney ve kuzeydeki düzlükleri birbirinden ayırdığı için buraya Mardin Eşiği de denir. Mardin Eşiği bölgenin en engebeli sahasını oluşturur. Bölgenin orta bölümünde volkanik bir dağ olan Karacadağ yer alır.
    Fırat nehrine bağlı akarsularla yer yer parçalanarak plato durumunu alan sahalar bölgenin batı bölümünde yer alır. Bunlar Antep Platosu ile Urfa Platosu’dur. Geniş düzlükler ve ovalar bölgenin güney kesiminde Suriye sınırına yakın yerlerde görülür. Bunlar Suruç, Altınbaşak (Harran) ve Ceylanpınar ovalarıdır.

    Akdeniz Bölgesi yeryüzü şekilleri

    Akdeniz Bölgesi'nde toprakların büyük kısmı dağlık ve yüksektir. Toros Dağları'ndan oluşan dağlık ve yüksek kesim Batı ve Orta Toroslar'ı içine alır. Batı Toroslar Antalya Kör-fezi'nin iki yanında yer alan ve kuzeydeki Göller Yöresi'ne doğru ilerledikçe birbirine yaklaşan iki demet halindedir. Kuzeyde Sultan Dağları, güneyde Geyik Dağları bu kesimin ü-ncmlî dağlarıdır. İçel'de, Silifke yakınlarında denize dökülen Göksu'nun iki yanında yer alan Taşeli Yaylası Batı Toroslar'ı Orta Toroslar'dan ayırır. Orta Toroslar doğuya doğru üç kütleden oluşur. Bolkar Dağı, Aladağ ve Tahtalı-Binboğa Dağlarıdır. Batı ve Orta Toroslar üzerinde belli başlı doruklar şunlardır: Teke Yöresi'nde Bey Dağlan (3 086 m), Göller Yöresi'nde Barla Dağı (2 734 m), Dedegöl Dağı (2 830 m), Tekir Çukuru'nun yanında Medetsiz Dağı (3 585 m} Aladağ (3 734 m), Tahtalıdağ (3 m) ve Binboğa Dağı (2 830 m). Akdeniz Bölgesi'nde yüksek yaylaların yanı sıra geniş ovalara da rastlanır. Bunların en ünlüsü Adana Ovası'dır. Bölgenin ikinci büyük ovası Hatay Ovası'dır. Isparta ve Antalya ovaları ise daha çok yayla görünümündedir.

    Ege Bölgesi yeryüzü şekilleri

    Yer şekillerinin oluşmasında 3. zaman sonları ile 4. zaman başlarındaki tektonik hareketler belirleyici olmuştur.
    Dağlar: Bölgenin batısında, Ege Denizi'ne dik uzanan, doğu-batı yönlü dağlar ile bu dağlar arasındaki çöküntü ovaları yer alır. Kuzeyden güneye doğru sıralanan Kaz Dağı, Mardan Dağı, Yunt Dağı, Bozdağlar ve Aydın Dağları kırılma sonucu oluşan horstlardır. Manisa'nın Kula ilçesi yakınlarında genç volkan konileri yer alır.
    Ovalar: Doğu – batı yönlü uzanan dağ sıraları arasında yer alan Edremit, Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes ovaları kırılma sonucu oluşan grabenlerdir. Ege Bölümü'nde yüksekliği 250 metreden daha az olan çöküntü ovaları yer alır ve iç kesimlere doğru uzanır. Bölgenin en güneyindeki Menteşe Yöresi'nde ise karstik ovalar yaygındır.
    Platolar: Bölgedeki platolar Ege grabenlerinin doğusunda, İç Batı Anadolu Bölümü'ndeki yüksek düzlüklerdir. Kıyı Ege ovalarının bittiği yerde, plato görünümündeki İç Batı Anadolu eşiği başlar. İç Batı Anadolu Platosu üzerinde yüksekliği 2000 metreden az olan Demirci, Eğrigöz, Şaphane, Murat, Emir ve Sandıklı Dağları yer alır.
    Akarsular: Bölgenin akarsuları Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes'tir. Hepsi Ege Denizi'ne dökülür. Akarsuların aşağı çığırlarında arazi eğimi azaldığı için menderesler, akarsu ağızlarında ise akarsularla aynı adları taşıyan irili-ufaklı delta ovaları oluşmuştur. Akarsuların yatak eğimi az olduğu için hidroelektrik potansiyelleri de azdır. Göller: Göl bakımından fakir olan Ege Bölgesi'nde Bafa (Çamiçi) ve Marmara gölleri yer alır. Bu göller alüvyal set gölleridir. Suları tatlıdır.