Zincirleme isim tamlaması nedir

Konusu 'Türkçe edebiyat' forumundadır ve Lavinia tarafından 4 Ocak 2013 başlatılmıştır.

  1. Zincirleme isim tamlaması nedir örnekler

    Zincirleme isim tamlaması, İkiden fazla isimden oluşan isim tamlamalarıdır.

    Örnekler 15 tane örnek

    Masa örtüsünün kenarı (Masa,örtü,kenar gibi ikiden fazla isimden oluşmakta)

    Evin mutfak dolabı (Ev,mutfak,dolap gibi ikiden fazla isimden oluşmakta)

    Devlet hastanesinin doktor odası

    Okul müdürünün makam odası

    Öğretmen çeketinin düğmesi

    Babamın amcasının eşi

    Bahçenin Kapısının Kolu

    Elbisenin kumaşının deseni

    Kitabın sayfasındaki resim

    Televizyondaki Dizinin adı

    Çelik kapının anahtarı

    Vazodaki çiçeğin cinsi

    Elma ağacının yaprağı

    Akşam saatlerinin serinliği

    Sel felaketinin sonucu

    ********************

    İsim Tamlaması Nedir?

    Bir ismin başka bir isim veya isimler tarafından tamlanmasına isim tamlaması denir.

    İsim tamlamalarında iki öge vardır:

    1-Tamlanan: Asıl anlatılmak istenen varlıktır. Asıl öge tamlanandır.

    2-Tamlayan: Asıl ögeyi tamlayan yardımcı ögedir.

    İsim tamlaması 4 türden oluşmaktadır. Bunlar sırasıyla şunlardır:

    1. Takısız İsim Tamlaması

    2. Belirtisiz İsim Tamlaması

    3. Belirtili İsim Tamlaması

    4. Zincirleme İsim Tamlaması

    İsim tamlama türleri arasında “Takısız isim Tamlaması”na da yer verilmiştir. Ancak son yıllarda bu tamlama biçimi tartışılır hale gelmiştir. Çünkü tamlayan kelimenin isim olmaktan ziyade, tamlanan kelimenin yapısından bahsettiğinden dolayı listeye alınmamaktadır. Örneklerden de daha iyi anlaşılacaktır.

    1-Takısız İsim Tamlaması: Tamlayanın ve tamlanının ek almadığı tamlama biçimidir.

    Takısız İsim Tamlaması Örnekleri:

    Altın kolye,
    Gümüş yüzük
    Plastik bidon,
    Tanta kaşık
    Cam vazo,
    Yün kazak gibi.

    Örneklernden de anlaşılacağı gibi tamlayan kelime tamlananın neden yapıldığından bahsetmektedir.

    Demir kapı derken kapının neden yapıldığını demir kelimesi belirtmektedir.

    2-Belirtisiz İsim Tamlaması: Tamlayanı ek almayan, tamlananı ek alan tamlama biçimidir.

    Belirtisiz İism Tamlaması Örnekleri:

    Okul yol-u,
    Öğretmen çeket-i,
    Baba ocağ-ı,
    para üst-ü
    pazar çanta-s-ı (ünlüyle biten kelimeler kaynaştırma -s ünsüzünü alırlar)
    Öğrenci çanta-s-ı gibi.

    3-Belirtili İsim Tamlaması: Tamlayanı ve tamlananı ek alan tamlama türüdür.

    Belirtili İsim Tamlaması Örnekleri:

    Köy-ün orman-ı,
    Ağac-ın dal-ı,
    Defter-in fiyat-ı,
    Ali’-n-in çanta-s-ı, (her iki kelime de kaynaştırma ünsüzü almıştır.)
    Bina-n-ın çatı-s-ı,
    Dünya-n-ın orta-s-ı gibi.

    4-Zincirleme İsim Tamlaması: Bir ismi birden fazla ismin tamlamasıyla oluşan tamlama türüdür.

    Zincirleme İsim Tamlaması Örnekleri:

    Not : Zincirleme isim tamlamasından birden fazla tamlama vardır.

    Bahçe kapısı bir tamlamadır.

    Evin bahçe kapısı dediğimiz zaman bir tamalama daha oluşmakta.

    Okul müdürünün makam odası

    Öğretmen çeketinin düğmesi … gibi.

    Şimdi verilen örneklerde eklere bakalım

    Öğretmen çeketinin kolu

    Öğretmen not defteri

    Babamın amcasının eşi

    Burada tamlamayı oluşturan kelimeler duruma göre ek almışlardır.

    Not : Tamlamayı oluşturan kelimeler arasına sıfat girebilir. Tamlama yine özelliğini korur.

    Çocuğun çantasının kilidi kırılmış. (Zincirleme isim tamlaması)

    Çocuğun eski çantasının kilidi kırılmış.(Zincirleme isim tamlaması)

    Bu tamlamada bir de sıfat tamlaması oluşmuştur.

    Takısız isim tamlamalarında sıfat sadece tamlayan önüne gelir.

    Demir testere-Eski demir testere

    Kağıt helva-Renkli çelik kapı gibi
     

  2. her iki sözcükte ek almamışsa ve tamlayan tek başına alındığında somut bir varlığı anlatıyorsa bu tamlama takısız isim tamlamasıdır:cool::p;)