• 8 ay önce
  • 0 Yorum
  • 322 Görüntülenme

Kuasar Nedir, Ne Değildir

Kuasar Nedir, Ne Değildir

Kuasar Nedir, Ne Değildir?

Kuasarlar, büyük kütleli gökadaların merkezlerindeki devasa karadelikleri çevreleyen yoğun bölgelerdir. İlk olarak yaydıkları radyo dalgaları ve görünür ışık sayesinde keşfedilen kuasarlar, bilinen evrendeki en enerjik ve en uzak gökcisimleridir. Görünüş olarak galaksilerden daha çok yıldızlara benzerler.

Kuasarlar, X-ışınlarından kızılötesi ışığa kadar ışık tayfının hemen her bölgesinden elektromanyetik dalga yayar. Ayrıca bazı kuasarların yüksek miktarda gama ışını ve radyo dalgası da yaydığı biliniyor. Kuasarlar çok yüksek miktarda ışık yayarlar. Öyle ki bazı kuasarlardan yayılan ışık miktarı, Samanyolu’ndaki 200-400 milyar yıldızın tamamından yayılan ışık miktarının 100 katı kadardır. Bu gökcisimlerinin büyük çoğunluğunun yaklaşık 12 milyar yıl önce gökadaların çarpışması sırasında oluştuğu düşünülüyor.

Kuasarların büyüklüğü çevreledikleri karadeliğin Schwarzschild yarıçapının (karadeliği çevreleyen ve kurtulma hızının ışık hızına eşit olduğu yüzeyin yarıçapının) 10-10.000 katı kadardır.

Kuasar Nedir, Ne Değildir

Günümüzde 200.000’den fazla kuasar biliniyor. Bu gökcisimleri çok yüksek miktarda ışık yaymalarına rağmen çok uzakta oldukları için yeryüzünden solgun görünürler. Ancak bazı kuasarlar -örneğin 3C 273 adlı kuasar- amatör teleskoplarla bile yeryüzünden görülebilecek kadar parlaktır.
Yaydığı ışık miktarı Güneş’inkinin yaklaşık 4×1012 katı, Samanyolu’nunkininse yaklaşık 100 katı kadar olan bu kuasar, eğer Dünya’ya 33 ışık yılı (ışığın saniyede yaklaşık 300.000 kilometre hızla 33 yılda katettiği mesafe) uzaklıkta olsaydı gökyüzünde Güneş kadar parlak görünürdü. Güneş ışınlarının Dünya’ya ulaşmasının yaklaşık olarak sadece sekiz dakika sürdüğü düşünülürse yaklaşık 2,4 milyar ışık yılı uzaklıktaki 3C 273’ün ne kadar çok ışık yaydığı daha iyi anlaşılır. Kuasarların yaydığı enerjinin kaynağı, karadeliği çevreleyen birikim diskindeki maddelerdir.

Bilinen en parlak kuasar her yıl Güneş’inkinin 1000 katı kadar kütle kaybediyor. Bilinen en büyük kuasarınsa her dakika Dünya’nınkinin 600 katı kadar kütle kaybettiği hesaplanıyor. Kuasarların yaydığı ışık miktarı zaman içerisinde çok büyük değişiklikler gösterir. Uzun süre etraflarından madde toplayarak beslenmeleri mümkün olmadığı için kuasarlara sahip gökadalar zamanla sıradan gökadalara dönüşürler. Samanyolu’nun civarındaki gökadaların merkezlerinde karadelikler olduğuna işaret eden veriler olmasına rağmen bu gökadaların kuasarlara sahip olmadığı biliniyor. Bu durum bu gökadalardaki karadeliklerin bir kuasar oluşmasına sebep olabilecek kadar çok maddeyle çevrelenmiyor olmasına bağlanıyor.
Muhtemelen Samanyolu da dahil olmak üzere tüm gökadalar ömürlerinin bir döneminde kuasar olarak göründükleri bir aşamadan geçiyorlar. Ancak merkezlerindeki karadelikleri besleyen madde miktarı azaldıkça yaydıkları ışık miktarı da azalıyor ve sıradan gökadalara dönüşüyorlar. Bu sıradan gökadaların daha sonraları birbirleriyle çarpışmasıyla yeniden kuasarlar oluşması da mümkün.
Mesela Samanyolu’nun yaklaşık 3-5 milyar yıl sonra Andromeda gökadasıyla çarpışacağı hesaplanıyor. Bu çarpışmanın da bir kuasar oluşumuyla sonuçlanması ihtimal dahilinde.

Kaynak: tubitak.gov.tr

Yorumlar & Görüşler

Daha önce yorum gönderilmemiş. İlk yorumlayan siz olun!

Yorumunu Gönder

Son Yazılanlar